و مداوم بود ، آن را اخ گويند ، اگر چه جماد بود و جانور بيرون از مردم ، يقال اخو البغلة و اخو الناقة و اخو السفر . قال ابن ابى ربيعه :
اخا سفر جوّاب ارض تقاذفت * به فلوات فهو اشعث اغبر
قالَ يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ
- اى وحّدوا اللَّه ،
ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ
ليس لكم رب غيره .
قَدْ جاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ
- اين دليل است كه وى را معجزه بود بخلاف ايشان كه گفتند : پيغامبر بود ، و او را معجزه نبود . قال الزجاج : لا تقبل نبوة به غير معجزة .
قَدْ جاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ
- يعنى ما اوتى من المعجزة . بو بكر نقاش گفت : او را آيت و معجزات بود ، اما ذكر معجزهء وى در قرآن نيست ، و نه معجزهء هر پيغامبرى در قرآن كردهاند . نه بينى كه مصطفى را صلوات اللَّه عليه معجزات و آيات بسيار بود ، و نه همه در قرآن است ، بل بعضى در قرآن است ، و بعضى نه .
فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَ الْمِيزانَ
- قوم وى كافر بودند اهل بخس و خيانت در پيمانه و ترازو ، و شعيب ايشان را نصيحت كرد ، و باتمام پيمانه و ترازو فرمود ، گفت : پيمانه و ترازو راست ميداريد ، و در آن گزاف كار مباشيد ، و بر ديگران ظلم و حيف مكنيد .
وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ
- اشياء گفت تا حزر و عدّ و ذرع و مساحت همه در آن شود .
وَ لا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ
يعنى بالكفر
بَعْدَ إِصْلاحِها
بعد بعث الانبياء و الامر بالعدل و الاحسان . و قيل : لا تفسدوا بالظلم و العدوان فى الكيل و الميزان .
ذلِكُمْ
اى الّذى ذكرت لكم و أمرتكم به
خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ
- اى مصدقين ما اقول .
وَ لا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِراطٍ تُوعِدُونَ
- اين خطاب با اصحاب مكس است .
عشار را ميگويد كه بر سر راه نشيند ، و مردم را ترساند ، و باج « 1 » ستاند .
هامش
( 1 ) - ج : باژ .