النوبة الثانية
قوله تعالى :
وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ
- بدان كه معنى ايمان تصديق است ، و حقيقت آن از روى شرع استوار داشتن است بدل ، و اقرار است به زبان ، و كردار است بتن و بمال ، و تا اين هر سه خصلت بهم مجتمع نشوند ، نام ايمان بر وى نيفتد ، و نه نام اسلام ، كه مؤمن مسلمان است و مسلمان مؤمن .
ايمان و اسلام دو ناماند دين حنيفى را ، كه مشتمل است بر اعمال ظاهر و باطن . بلى چون مفرد كنند ، اعمال ظاهر را اسلام گويند چون نماز و زكات و حج و صوم ، و اعمال باطن را ايمان گويند چون معرفت و تصديق و يقين ، و همه در هم بسته است ، كه اين بى آن بسر نشود ، و آن بى اين به كار نيايد ، چون همه بهم آمده خواه آن را اسلام خوان و خواه ايمان .
مصطفى ( ص ) اعمال ظاهر را ايمان نام نهاد در آن خبر صحيح كه : وفد عبد القيس آمدند بر رسول خدا ، و گفتند :
يا رسول اللَّه ! مرنا بأمر نخبر به من وراءنا ، و ندخل به الجنة ، فأمرهم رسول اللَّه بالايمان باللّه وحده ، قال : « ا تدرون ما الايمان باللّه وحده » ؟
قالوا : اللَّه و رسوله اعلم . قال : « شهادة ان لا إله الا اللَّه و ان محمدا رسول اللَّه ، و اقام الصلاة و ايتاء الزكاة ، و صيام رمضان ، « و ان تعطوا من المغنم الخمس » ،
و هم اين اعمال ظاهر را اسلام نام نهاد در آن خبر اعرابى كه گفت :
يا محمد ! اخبرنى عن الاسلام . قال :
« الاسلام أن تشهد ان لا إله الا اللَّه و أن محمدا ( ص ) رسول اللَّه ، و تقيم الصلاة ، و تؤتى الزكاة ، و تصوم رمضان ، و تحج البيت ان استطعت اليه سبيلا » .
و فائدهء اسلام عصمت است در خون و مال و ذمت ، احكام شرع بر وى روان و مسلمانان درين يكسان . و فائدهء ايمان نجاة است از مقت خدا و خلاص از عذاب وى ،