بالعدل . ميگويد : اللَّه بداد ميفرمايد ، بدانستن هر چيز بر آن جاى كه هست ، و نگرستن بهر چيز به آن سزا كه هست . آفريدگار بخدايى دانى ، و آفريده ببندگى دانى ، و حرام بحرامى دانى ، و حلال بحلالى دانى ، و مردار پليد دانى .
وَ أَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ
- مسجد ايدر سجود است . يك قول آنست كه هر جا كه باشد در نماز روى فرا كعبه كنيد ، و گفتهاند : معنى آنست كه دل خويش در نماز و در سجود راست داريد آن كس را كه سزاى سجود شما است .
وَ ادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ
- اى :
وحّدوه و لا تشركوا به شيئا . آن گه خطاب با منكران بعث گردانيد ، گفت :
كَما بَدَأَكُمْ
و لم تكونوا شيئا
تَعُودُونَ
خلقا جديدا . چنان كه نبوديد و شما را بيافريد ، هم چنان به آخر شما را باز آفريند ، يعنى هم بر آن صورت اول چنان كه بوديد ، و گفتهاند كه : از شكم مادر برهنه بيرون ( 1 ) آمديد بىهيچ چيز ( 2 ) ، فردا از خاك برهنه برآئيد بىهيچ چيز ( 2 ) .
و منه
قول النبى ( ص ) : « يحشر الناس حفاة عراة غرلا ، و اول من يكسا ابراهيم ( ع ) » ثم قرأ :
كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْداً عَلَيْنا
.
مجاهد و مقاتل گفتند :
كما بدأكم فى الخلق شقيا و سعيدا فكذلك تعودون سعداء و أشقياء ، يعنى كه در ازل شما را دو فرقت آفريد :
فَرِيقاً هَدى
يعنى هداهم لدينه ،
وَ فَرِيقاً حَقَّ
اى وجب
عَلَيْهِمُ الضَّلالَةُ
لما سبق من علمه فيهم ، و در دنيا همان دو فرقت باشد ، چنان كه گفت :
فَمِنْكُمْ كافِرٌ وَ مِنْكُمْ مُؤْمِنٌ
، و فردا در قيامت همان دو فرقت بر آن صفت كه بودند از خاك برآيند ، المؤمن على ايمانه و المنافق على نفاقه ، و منه
قوله ( ص ) « يموت الرجل على ما عاش عليه و يحشر على ما مات عليه » .
محمد بن كعب گفت هر كه در ازل در خلقت اول سعيد آمد در ابد در خلقت آخر هم سعيد آيد ، و اگر چه عمل وى عمل اهل شقاوت بود ، چنان كه سحرهء فرعون ، و هر كه در خلقت اول شقى آمد ، در خلقت آخر هم شقى آيد اگر چه عمل
هامش
1 - ج : برون . 2 - ج : بىهيچچيز .