بِهِ شَيْئاً »
. معنى آنست كه بر شما بادا كه انباز نگيريد با خداى هيچ چيز ( 1 ) ، و بر شما بادا كه با پدر و مادر نيكويى كنيد ، و بر شما بادا كه فرزند خويش نكشيد ، و گرد فواحش نگرديد ، و خون ناحق نريزيد ، و گرد مال يتيم به بيداد نگرديد ، و كيل و وزن و مكيال و ميزان راست داريد ، و گواهى راست دهيد ، و بنذور وفا كنيد ، و بر پى نامهء اللَّه رويد . اين از آيات محكمات است كه در هيچ كتاب از كتب اللَّه ناسخ آن نيامده ، و هيچ چيز ( 1 ) از آن منسوخ نگشته ، و اين احكام بر همهء بنى آدم تا بقيامت روان شده ، اين معنى را گفت :
وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ
- يعنى هذه الآيات ، لأنها المحكمات التي لم تنسخ فى ملة من الملل .
ثُمَّ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ تَماماً
- اين ثم بر تعقيب تلاوت است ، يعنى :
تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ
. ثم قال : تعالوا اتل ما آتينا موسى الكتاب
تَماماً عَلَى الَّذِي أَحْسَنَ
يعنى تماما على احسان اللَّه الى موسى بالنبوة و غيرها من الكرامة . ميگويد :
موسى را كتاب داديم تمام كردن نعمت خويش را بر وى ، و افزودن احسان خويش با وى ، يعنى كه از اول با وى نيكوئيها كرديم ، كه وى را پيغامبرى داديم ، و به فرعون و قبطيان فرستاديم ، و بعصا و يد بيضاء و آيات و معجزات او را گرامى كرديم . اكنون آن نعمت و احسان تمام كرديم ، كه كتاب تورات بوى داديم ، كتابى كه در آن بيان احكام دين است و تفصيل هر چيز .
معنى ديگر :
تَماماً عَلَى الَّذِي أَحْسَنَ
- يعنى اتماما لنعمتى بالتّوراة على المحسنين من بنى اسرائيل . تمام كردن نعمت خود را بر نيكوكاران بنى اسرائيل كه ايشان را وعده داده بود آنجا كه گفت جل جلاله :
وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ
الى آخر الايتين . رب العزة جل جلاله آن وعده وفا كرد ، و آن نعمت بر
هامش
1 - ج : هيچيز .