گوى :
آلذَّكَرَيْنِ
من الضأن و المعز حرم اللَّه عليكم
أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ
- اين وصيله كه اللَّه ساخت از ضأن و معز ، و حرام كرد بر شما ، هر دو نر حرام كرده است يا هر دو ماده ؟
اگر نر حرام كرده است همه نرهاى آن بايد كه حرام بود ، و اگر ماده حرام كرده است همه مادهاى آن حرام بايد ، و اگر آن حرام كرده است از ضأن و معز كه رحم ايشان بر آن مشتمل است پس بچههاى ايشان همه حرام است ، كه رحم بر همه مشتمل است . آن گه گفت :
نَبِّئُونِي بِعِلْمٍ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
- اى : فسّروا ما حرمتم بعلم ان كان لكم علم فى تحريمه ، و هو قوله :
إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
. ميگويد : اگر شما را درين تحريم علمى است ، علم آن بياريد ، و بيان كنيد ، و اگر مىگوييد كه اين تحريم پدران ما حرام كردهاند :
« وَجَدْنا عَلَيْها آباءَنا »
آن پدران از كه آموختند ؟ و از كجا گرفتند ؟ اگر گوئيد كه اللَّه فرمود ، چنان كه گفت :
« وَ اللَّهُ أَمَرَنا بِها »
پس حجتى بياريد كه چنين است .
وَ مِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَ مِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ
- و در شتر و گاو همچنين گفت .
قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ
؟ شتر نر و گاو نر حرام كرد ، و آن را سائبه و حامى ساخت ، يا شتر ماده و گاو ماده حرام كرد ، و آن را بحيره و سائبه كرد .
أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحامُ الْأُنْثَيَيْنِ
يا آنچه رحم ايشان بر آن مشتمل است از بچهء نازاد . در جمله معنى آيت آنست كه اگر تحريم از جهت ذكرين است همه نر حرامند ، و اگر از جهت انثيين ، همه ماده حرامند ، و اگر از جهت اشتمال رحم است ، پس همه آنند كه رحم بر ايشان مشتمل بود ، همه حرامند .
ابن عباس ازينجا گفت : و هل تشتمل الارحام الا على ذكر و أنثى ؟ فلم يحرمون بعضا و يحلون بعضا ؟ !
أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهذا
- هل شاهدتم اللَّه قد حرم هذا اذ كنتم لا تؤمنون برسوله ؟ ميگويد : اللَّه را ديديد كه اين تحريم كرد ، چون برسول ايمان مىنياريد به آنچه گفت ؟ چون حجت بر ايشان لازم گشت بيان كرد كه اين جز دروغ نيست كه بر اللَّه