ميگويد : على الخصوص مردان ما را حلال است ، و زنان را نيست ، يعنى كه مردان در كار اصنام و اوثان قيام ميكنند ، و به اين معنى شرف دارند بر زنان ،
وَ مُحَرَّمٌ عَلى أَزْواجِنا
اى نسائنا . هذا ان خرجت الا جنّة حيّة ، و ان كانت ميتة اشترك فيه الرجال و النساء .
زجاج گفت : « محرم » با لفظ « ما » شود نه با معنى ، از بهر آنكه « محرمة » نگفت ، و « خالصة » با معنى ما شود نه با لفظ ، و « ما » بمعنى جماعت است ، يعنى : جماعة ما فى بطون هذه الانعام .
وَ إِنْ يَكُنْ مَيْتَةً
- قراءت بو بكر از عاصم « تكن » بتاء است ، « ميتة » بنصب ، يعنى و ان تكن النسمة ميتة . قراءت بو عمرو و نافع و حمزه و كسايى يكن بياء است ، « ميتة » بنصب ، يعنى : و ان يكن ما فى بطون هذه الانعام ميتة .
ابن كثير « يكن » بياء خواند ، « ميتة » برفع ، و ابن عامر « تكن » بتاء خواند « ميتة » برفع ، و به اين هر دو قراءت رفع « ميتة » به آن است كه « كان » بمعنى وقع است باحدث ، يعنى : و ان تقع ميتة . تانيث با لفظ شود و تذكير با معنى .
سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ
اى بوصفهم الكذب ، لقوله
« وَ تَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ »
و الوصف و الصفة واحد ، كالوزن و الزنة .
إِنَّهُ حَكِيمٌ
فيما حرم و أحل ،
عَلِيمٌ
بما حرموه على انفسهم مما لم يأمرهم به .
رب العزة جل جلاله درين آيت خبر داد كه ايشان هم در حكم خطا كردند كه نه از حق جل جلاله پذيرفتند و نه بفرمان وى حلال حرام كردند ، و هم در تمثيل و قياس تناقض نمودند ، در آن باطل كه خود نهادند ، كه ميان زنان و مردان در خوردن آن فرق كردند .
قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلادَهُمْ سَفَهاً بِغَيْرِ عِلْمٍ
- اين در شأن قومى عرب فرو آمده از ربيعه و مضر و غير ايشان ، كه دختران را زنده در گور ميكردند ، و آن شيطان بر ايشان آراسته بود از بيم درويشى و عار و انفة جاهليت كه در سر ايشان بود ،