النوبة الثانية
قوله تعالى :
وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً يا مَعْشَرَ الْجِنِّ
- يعنى : ثم نقول يا معشر الجن .
آن روز كه جن و انس را همه برانگيزانيم ، و در موقف قيامت بداريم ، گوئيم :
يا مَعْشَرَ الْجِنِّ
.
وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً
يعنى كفار الانس و الشياطين . آن روز كه كفار مردم و اولاد شياطين همه بهم آريم ، فنقول : يا معشر الشياطين ! گوئيم : اى گروه شياطين ! اى اولاد ابليس !
قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ
بالاغواء و الاضلال . بس فراوان مردم را از راه ببرديد ، و عمل بد بر ايشان آراستيد .
وَ قالَ أَوْلِياؤُهُمْ
- يعنى اولياء الجن من كفّار الانس ، آن كفّار مردم كه اولياء شياطيناند و موافق ايشان و بفرمان ايشاناند :
رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنا بِبَعْضٍ
- استمتاع ايشان به يكديگر آن بود كه موافق يكديگر بودند ، و طاعت يكديگر داشتند ، كفّار مردم طاعت شياطين داشتند ، و تعزير و اضلال ايشان پذيرفتند ، و شياطين بر كفّار انس آنچه هواها و مراد نفس ايشان بود بر ايشان آراستند ، تا فعل آن بر ايشان آسان بود .
كلبى گفت : استمتاع انس بجن آن بود كه مردم سفر ميكردند در بيابان موحش ، بشب فرو مىآمدند ، و از طوارق مىترسيدند ، ميگفتند : اعوذ به سيد اهل هذا الوادى من شرّ سفهائه . فرياد ميخوانم به سيد قوم اين وادى از شر بدان ايشان . به اين گفت خود را در جوار و پناه ايشان مىداشتند ، و ايمن ميخفتند ، و استمتاع جن بانس آن بود كه ميگفتند : لقد سوّدتنان الانس حين فزعوا الينا و عاذوا بنا . چون انس بايشان تعوذ ميكردند ، ايشان آن بر قوم خود شرف ميشناختند ، و سرفرازى ميكردند ، و در خود بغلط و فرهيب ( 1 ) مىافتادند . اينست كه رب العالمين گفت :
وَ أَنَّهُ كانَ رِجالٌ مِنَ الْإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنِّ فَزادُوهُمْ رَهَقاً
.
هامش
1 - ج : فريفت .