و آدم را
« فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ »
گفت . يعنى كه : اللَّه است نيكوتر آفرينندگان ، و آدم است نيكوتر آفريدگان . اى آدم ! در خالقيت يگانه منم ، و در مخلوقان يگانه تويى .
همانست كه در بعضى اخبار بيارند در صفت خلقت آدم كه : رب العزه گفت جل جلاله :
« احببت شيئا فخلقته فردا لفرد » .
وَ هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً
الاية - « هو » اشارت است بذات احديّت ، « الّذى » اشارت است بصفات ربوبيت ، « انزل » اشارتست بصنع الهيت . خداوندى موجود بذات ، موصوف بصفات ، معروف بصنايع و آيات . و گفتهاند : « هو » اشارتست فرا هست ، تا شنونده گوش بدان دارد ، و جوينده بدان راه يابد ، و نگرنده فرا آن بيند . « الّذى » كنايت است از هست ، تا شنونده آشنا گردد ، و جوينده بينا ، و خواهنده دانا . و آن در قرآن چهل كم يكىاند ، بيست از آن بىواو ، و نوزده با واو .
أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً
- تا به آخر آيت همه نشانست كه كردگار يكتا است ، و در خدايى بىهمتا است ، و در قدرت بىاحتيال است ، و در قيموميت بىگشتن حال است ، و در ملك ايمن از زوال است ، و در ذات و نعت متعال است . رب العالمين بندگان را برين توحيد ميخواند . نبينى كه در آخر آيت ميگويد : «
انْظُرُوا »
در نگريد تا بدانيد ، و بدانيد تا دريابيد . اينجا به نظر مىفرمايد ، جاى ديگر ميگويد :
وَ ما يَتَذَكَّرُ إِلَّا مَنْ يُنِيبُ
نظر نكند و نپذيرد و يادگار نشناسد مگر آن كس كه دل با حق راست دارد ، و نظر وى پيش چشم خويش دارد . اينست اشارت آخر آيت كه گفت :
إِنَّ فِي ذلِكُمْ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
بآيات قدرت آن كس راه برد كه بآيت صفت ايمان دارد . از اللَّه وى شرم دارد كه از نظر وى خبر دارد ، و از اللَّه وى باك دارد كه اللَّه را بر خود قادر داند .