[ 8 ] قرآن موضعگيرى مطلوب را در برابر كافرانى كه با ما نجنگند و ما را نيازارند - معلوم مىكند ، بدين معنى كه رفتار انسانى با آنان را بر اساس نكوكارى و عدالت آزاد مىگذارد و مىگويد :
«
لا يَنْهاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَ لَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ
- خدا شما را از نيكى ورزيدن و عدالت ورزيدن با آنان كه با شما در دين نجنگيدهاند و از سرزمينتان بيرون نراندهاند ، باز نمىدارد . » زيرا آنان به مسالمت رفتار كردهاند ، و چارچوب انسانيّت مسلمانان را با آنان در يك مجموعه گرد مىآورد ، و اين بدان معنى است كه اسلام براستى دين صلح است ، و به خودى خود مردم را دعوت به جنگها و دشمنيها نمىكند ، بلكه دعوتش براى بيزارى جستن و پيكار عليه كافرانى است كه با اسلام مىجنگند ، و مبتنى بر موضعگيرى منفى و معارض آنان بر ضد دين و پيروان آن است .
« بر - نيكوكارى » عموم احسان و نيكى كردن است ، و از آن قبيل است پيوند متقابل و احترام به يكديگر ، و پاسخ دادن نيكى به نيكى ، امّا « قسط - عدالت » ، دربارهء آن گفتهاند عبارت است از جدا كردن پارهاى از مال و دادن آن به ايشان به صورت وام يا جز آن . و ظاهرتر ( در تفاسير ) آن است كه قسط عدالت ظاهرى و باطنى است كه والاترين درجههاى عدالت است « 13 » و اين حكم الهى بيان مىكند كه كفر و اعتقاد به مبادى مغاير با اين دين بتنهايى موجب مباح شمردن حرمت انسان و مال و ناموس و جان او نمىشود ، و در پايان اين آيه پروردگار ما ، ما را به عدالت ورزى تشويق و ترغيب مىكند و مىگويد :
«
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ
- خدا كسانى را كه به عدالت رفتار مىكنند دوست دارد . » از كسانى كه به دو ايمان دارند مىخواهد كه چنين باشند ، و شايد گفتهء او
هامش
( 13 ) - بنگريد به سخنى مفصل دربارهء رابطهء ميان عدل و قسط در سورهء حجرات ، همين كتاب .