در پس آينه طوطى صفتم داشتهاند * آنچه استاد ازل گفت بگو آنگويم « 1 »
سومى گويد :
در ميان قعر دريا تخته بندم كردهاى * باز ميگوئى كه دامن تر مكن هشيار باش
نظرياتيكه در فلسفه و علم كلام درين مسأله شهرت دارد به قرار زير است .
( 1 ) تفويض - معتزله ميگويند : خداوند انسان را آفريد و او را بر كارهايش توانائى داد و اختيار را به او تفويض فرمود ، لذا انسان در كارهاى خود فاعل مستقل و مؤثر مختار مىباشد ، و صرفا ارادهى او مؤثر است ، و بعضى از معتزله انكار تعلق قدرت خداوند را بر افعال انسان نقل كردهاند يعنى بعقيدهى معتزله صدور افعال انسان گذشته از اينكه محتاج به خداوند نيست ، مقدور حضرتش هم نيست « 2 »
ولى خواننده گرامى سابقا دانست كه همهى ممكنات مقدور خداوند است و عقيدهى اين طائفه كه افعال انسانها را از دائرهى قدرت خداوند خارج ميدانند مخالف ادلّه عقلى و آيات قرآنى است .
هامش
( 1 ) اين شعر صريح در جبر نيست و احتمال معناى عالى ديگرى هم دارد كه بمربوط بمقام تسليم بنده باشد .
( 2 ) رجوع شود بكتاب فصول - در علم اصول فقه ص 173 و شرح منظومهى سبزوارى در فلسفه .