مطلب پنجم در عموم علم خداوند
دليل دومى كه براى عموم قدرت ذكر كرديم ، براى اثبات عموم علم نيز كفايت مىكند ، چون خداوند فاعل مختار است ، و فاعل مختار بفعل خود علم دارد .
پس خداوند بهمهى ممكنات علم دارد ، و بطريق ازلى بذات خود نيز علم دارد ، و دليل اول عموم قدرت براى عموم علم خيلى روشن است كه نيازى به بيان ندارد .
مطلب ششم در سمع و بصر خداوند
خداوند مادّى و جسمانى نيست ، نه جسم دارد و نه خواص جسم در حق او متصور است . لذا حواس پنجگانهاى كه ما داريم خداوند فاقد آنها است ، نه سامعه دارد و نه باصره و نه لامسه و نه ذائقه و نه شامه ، و اين موضوع واضح است .
ولى قرآن مجيد براى خداوند بينائى و شنوائى اثبات نموده و خداوند را سميع و بصير معرّفى مىكند فلاسفه و متكلّمين درين باره اقوالى دارند كه ما دو قول آنها را درينجا ذكر ميكنيم .
( 1 ) اينكه مراد از سمع و بصر علم خداوند به مبصرات و مسموعات ( چيزهاى ديدنى و شنيدنى ) است و امر زائدى ماوراى مطلق علم او نيست .
( 2 ) بين دانستن و ديدن و شنيدن فرقى است ، زيرا ديدن و شنيدن ( ادراك حسى ) حالت زائدى دارد كه در مجرد دانستن نيست ،