بيانات گذشته مسلّما موجب قناعت عقول رشيده و اذهان سالمه ميگردد ، ولى از آن جائى كه مادّيها درين مسأله جار و جنجال زيادى بر پا نمودهاند و مصائب زندگى را دليل بارزى بر بطلان علم و اختيار و ارادهء علت العلل و سبب اولى عالم خيال نمودهاند ، و از مادييّن بيشتر مجوس به دو خالق قائل شدند تا بتوانند شرور را به غير خداوند حكيم ( اهرمن ) نسبت بدهند ، و بلكه جمع كثيرى از دانشمندان اسلامى و علماى كلام درين موضوع راه نادرستى را پيمودهاند ، لازم است بحث را مقدار بيشترى توضيح دهيم تا همه مطالعهكنندگان گرامى اطمينان بيشترى بحل اين مشكله پيدا كند و توضيح ما درين بحث و تمام مباحث اين كتاب طورى است كه افكار خوانندگان براههاى باريك و پيچيدهى فلسفه و كلام كشيده نشود ، بلكه اميد است بدون اينكه اسباب تحيّر آنها فراهم شود ، و يا بحث بطورى طرح شود كه شرائط فعلى محيط ما تحمل آن را نداشته باشد آنها را باصل مطلب و نتيجه برسانيم .
مصائب و مصاعبى كه در اثناء زندگى بانسانها ميرسد ، حتما بيكى از عوامل ذيل مستند مىشود .
( اول ) اختيار خود شخص : يك سلسلهء بدبختيها و آلامى كه بمردم ميرسد ، بسوء اختيار خودشان مستند است ، و اين فرض محل ايرادى نيست تا جوابى لازم داشته باشد ، در قرآن است :
وَ ما ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَ لكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
( آل عمران / 117 ) .