مىنويسد : كلمهى سماء را مقيد به دنيا كرد و فرمود : آسمان دنيا ( نزديكتر يا پايينتر ) را با چراغ هايى زينت داديم تا دلالت كند بر اينكه آسمانى كه قرارگاه ستارگان است نزيك ترين آسمان به كرهى زمين است ؛ چون به حكم آيهى
« خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً
« 1 »
. . . »
الملك : 3 آسمانها طبقه ، طبقه و بعضى فوق بعض ديگر قرار دارند و از ظاهر اين كه فرمود : آن را با چراغهايى زينت داديم و اينكه در آيهى :
« إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ »
الصافات : 6 صريحا فرموده كه اين چراغها عبارتند از ستارگان ، بر مىآيد كه ستارگان همه ، در آسمان دنيا و پايينتر از آن قرار دارند و براى زمين مانند قنديل هايى هستند كه آويزان شده باشند بعضى از مفسرين « 2 » گفتهاند : كواكب در همهى آسمانها هستند ؛ ولى از آنجايى كه براى مردم روى زمين چنين به نظر مىرسد كه در آسمان دنيا مىدرخشد از اين جهت آنها را زينت آسمان دنيا خوانده .
و اين حرف صحيح نيست براى اينكه اگر ستارگان درهمهى آسمانها پراكنده بودند ، با در نظر گرفتن اينكه آسمانها صاف و شفافند ، بايد ستارگان براى تمامى آسمانها زينت باشند ، نه تنها آسمان دنيا « 3 »
و اما اينكه آيهى
« أَ لَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً ؛ وَ جَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُوراً وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً »
نوح : 16 - 17 ؛ ماه و خورشيد را نور و چراغ هفت آسمان خوانده ، دليل نمىشود بر اينكه ماه و خورشيد در هفت آسمان نور و چراغند ؛ بلكه از آنجا كه روى سخن با ما ، بوده كه شب و روز از نور اين دو كره استفاده مىكنيم ، [ لذا ] آن دو را ، نور و چراغ ناميده است .
هامش
( 1 ) - هفت آسمان را طبقه طبقه آفريد .
( 2 ) روح المعانى ج 8 / 238
( 3 ) - ترجمه الميزان ج 71 / 560