نهر آب دارند و اينان دو نهر و به توضيح ديگر همهى بهشتيها ، چهار نهر دارند كه از شير و عسل و شراب و آب است ؛ ولى اين دو باغ براى كسانى داده مىشود كه از مقام عظمت و علم و قدرت لايتناهى پروردگار شان تحت تأثير قرار مىگيرند و خشوع و خضوع آنان را فرا مىگيرد « 1 » ، در آنها دو چشمهى آب مىباشد ؛ يعنى در هر باغ يك چشمه زايد مىباشد . والله العالم .
به نظر من فهم اين آيه و آيهى ( 52 ) فيهما من كل فاكهة زوجان ، مشكل است ، خصوصاً با ملاحظه آياتى كه ميوه بهشتى را به همه وعده مىدهد ، حتى به بهشتىهايى كه پاينتر از درجهى خائفين هستند ؛ مانند آيه 64 همين سوره و خصوصاً با آيهى
« فِيها ما تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ وَ لَكُمْ فِيها ما تَدَّعُونَ »
( فصلت : 31 ) ؛
ممكن است در اينجا سؤالى براى خوانندگان پيدا شود كه در اين آيه فرموده كه دو چشمه جارى ؛ ولى در مورد دو باغ مكلفين پايينتر ازخوف داشتهگان فرموده : دو چشمه ، در حالى كه داراى فوران و زيادتى آب يا هر مايع ديگر است ، مىباشد .
ممكن است بگوييم كيفيت اين دو نهر به مراتب بهتر از كيفيت مايع آن دو چشمهى پر باشد . والله العالم .
سخنى در مورد قاصرات الطرف
« فِيهِنَّ قاصِراتُ الطَّرْفِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَ لا جَانٌّ ،
كَأَنَّهُنَّ الْياقُوتُ وَ الْمَرْجانُ »
هامش
( 1 ) - ممكن است كه مراد خوفى باشد كه نفس آدمى را از هواى شهوتها و محرمات بدور مىدارد بدليل اين آيهى مباركه« وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى »( النازعات : 40 ) تأمل شود .