نفى سؤال از إنس و جن
« فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ »
( الرحمن : 39 ) ؛ در اين روز ( نه ) از گناه إنسى پرسيده مىشود و نه از گناه جنى .
اولًا : در اين آيه إنس بر خلاف پارهاى از آيات ديگر بر جن مقدم شده است ، كه شايد به خاطر توسعه و دائره سؤالات و حسابهاى آنان است .
ثانياً : تقدير طبع كلمات آيه ، چنان است :
« فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ »
تا ضمير به ما قببل خود بر گردد ، نه به ما بعد خود ، كه علم نحو آن را قبول ندارد .
ثالثاً : اين آيه با آيات ديگر كه مىگويند در موقف از حساب به طور حتم سؤال از همه صورت مىگيرد ، نوعى تنا قض دارد .
جوابى كه بسيارى از مفسرين دادهاند اين است كه : قيامت مواقف متعددى دارد ، بنابراين ممكن است در موقفى سؤال لازم باشد حتى از انبياى الهى
( وَ لَنَسْئَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ ) ؛
ولى در موقف ديگر ، سؤالى وجود ندارد مجرمين به علامات و سيماى خود شناخته مىشوند . و هكذا .
و به همين روش احتمالًا در چند مورد ، ظواهر آيات را ازتدافع و تعارض به دور ساختهاند .
ولى مشكل اينجا است كه در قرآن و سنت هيچ دليل روشن و حديث معتبرالسندى به نظر نمىرسد كه تعدد مواقف را اثبات كند ، هرچند كه مظنون است و چون تشكيلات قيامت با تشكيلات زندگى ما در كرهى زمين مخالف است ، نمىشود به اين ظنى كه فى حد نفسه حجت نيست اعتماد كرد . ( دقت شود )
در اين دنيا غالباً مردم بدكار و نيكوكار - خصوصاً در ابتدا - شناخته نمىشوند خيلى اوقات