بعد از سالها إنسان در مورد دوستان خود متوجه اشتباه خويش مىشود ؛ ولى در قيامت كه شرايط ديگرى دارد ، بدان و خوبان به علايم بدنى و يا روانى شناخته مىشوند و اينكه آيا اين شناخت براى همه حاضران در ميدان حساب است يا براى خصوص ملائكه حسابگير ، و بعضى از خاصان حق ؟ بايد گفت . والله العالم ( خدا دانا است )
دو بهشتيها يا دو باغيها
« وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ »
( الرحمن : 46 ) ؛ ظاهراً از اين آيه تا آيهى 61 كه شانزده آيه شود ، اختصاص به بيان دو بهشتيها يا دو باغيها دارد .
ظاهراً معناى آيه ، اين باشد كه ترسيدگان ازخداوند دو باغ دارند ، چه اين دو باغ در يك بهشت باشد و يا در دو بهشت .
احتمالًا اينكه دو بهشت ازچند بهشت مخصوص اين دسته از مؤمين باشد ، بعيد به نظر مىرسد . خصوصاً كه از لازمهى ايمان ، ترس از معصيت خداوند است ، مگر اينكه مراد قرآن از خوف ، مرتبهى بالاى آن باشد . كه دليل آن مناسبت حكم و موضوع باشد . ممكن است كه مراد ترس از گناه و عقاب آن نباشد ، ترسى باشد كه از عظمت خدا براى مؤمنين پيدا مىشود . والله العالم . « 1 »
« فِيهِما عَيْنانِ تَجْرِيانِ »
( الرحمن : 50 ) ، در اين دو باغ كه درختان آن پر از شاخههاى تازه مىباشد « 2 » ، دو چشمه جارى است . احتمالًا معنى اين باشد كه بهشتىهاى درجه پايينتر يك
هامش
( 1 ) - ممكن است هر دو باغ ، مزد خوف باشد . ممكن است يكى مزد ا يمان و ديگرى مزد خوف باشد .
( 2 ) - يعضى از مفسرين مىگويند فنان يا جمع فن است كه معناى نوع را مىدهد ؛ يعنى دو بهشت داراى انواعى از ميوهها و ساير لذاتند . و يا جمع فنن است ؛ يعنى آن دو بهشت داراى درختهاى شاخههاىتر و نرم مىباشد .