اول ، به زعم مشهور كه عبادت را علّت غايى اولى خلقت انسان مىدانند آفرينش اين مردم و انسانهاى غربى و آفريقايى و سر زمينهاى دور ديگر كه پيامبر نداشتهاند لغو و بيهوده مىشود ، تعالى الله عنه .
دوم ، آنانى كه تكليف انسان را به دين ، بر خداوند متعال واجب مىدانند در مورد اين آيه هيچ جوابى ندارند .
از مطالعهء مجموع آيات به دست مىآيد كه عبادت علّت غايى ثانوى انسان است . انزال كتب و ارسال رسل براى انسانهاى نسبة پيش رفته بوده كه مع الوصف ، جز عده كمى شرايع و رسالت انبياى خداوند را نپذيرفته اند
« وَ قَلِيلٌ مِنْ عِبادِيَ الشَّكُورُ »
و اگر كسى بخواهد كفر و فسق و جهل و انكار و بى وفايى اكثريت بشر را به عهد الهى و عدم شكر گزارى و عدم ايمان آنان را بداند به معجم مفهرس قرآن رجوع كند .
به هرحال علّت اولى خلقت انسان معلوم نيست ، و علّت ثانوى عبادت است ؛ لذا در مواردى كه مردم فاقد دين و شريعت بودهاند نقصى وارد نمىشود . از اعتراض يا سؤال ملائكه در مورد خلافت آدم و جواب خداوند به آنان و تعليم الاسماء به حضرت آدم و عجز ملائكه از جواب آدم چيزهايى دانسته مىشود كه من آن را در اين محل نمى خواهم بيان دارم . والله العالم .
جن هم مثل انس
« وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ كَثِيراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا يَسْمَعُونَ بِها أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ »
الأعراف : 179 ؛ ما قسمت كثيرى از نوع جن و انس را براى دوزخ آفريديم ، اينان دلهايى دارند كه به آنها نمى فهمند و چشم هايى دارند كه با آنها نمى بينند و گوشهايى دارند كه با آنها نمىشنوند ، اينان ؛ مانند چهارپايان اند ؛ بلكه گمراه تر و اينان در غفلت هستند .