افراد كثير يا اصناف مختلف إنسان است .
و ممكن است كه دسته دوم به معنايى اعم از إنسان كه اصناف مخلوق عاقل باشند إستعمال شده باشد و أما اين كه عالمين را به معناى هر چيز مخلوق بگيريم دليلى بر آن به نظر نمىرسد .
مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ
( أختيار دار روز جزاء )
ممكن است مراد از مالكيت خدا بر روز قيامت و روز جزاء ، اين باشد كه تنها خداوند إختيار امر و نهى و انتقام و عفو و عذاب و عقاب و تعيين درجات را براى متقين و تشخيص دركات را براى متمردين و عاصيان دارد ، و هيچ موجودى حق مداخله را ندارد . و شفاعتى كه از جانب بعضى از افراد كامل بشر صورت مىگيرد بعد از اذن پروردگار و رضاى اوست كه در آيات زياد قرآن به آن تصريح شده است . بلى :
« لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ »
( غافر : 16 ) ،
يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً »
( الإنفطار : 19 ) اختصاص ملكيت و إختيار مطلق روز جزاء ، مدلول آياتى از قرآن مجيد است . « 1 »
به هر صورت از اكثر قراء نقل شده كه « ملك يوم الدين » خوانده اند كه بهتر از قرائت « مالك » است ؛ زيرا صفت مشبهه دلالت بر دوام دارد . بخلاف اسم فاعل .
مالكيت و ملكيت بر سه قسم است :
1 - ملكيت إعتبارى كه منشأ آن إعتبار عقلاء و شارع و گاهى حكومتها و گاهى عرفهاى مختلف است ؛ مانند ملكيت إنسان بر خانه و اموال خود و بر نتيجه أعمال خود حسب اختلافى كه در بين عرف و شارع در كميت و كيفيت اين ملكيت وجود دارد .
2 - ملكيت مقوله اى عرضى كه در فلسفه و حكمت بيان شده ؛ مانند احاطه كلاه بر سر و احاطه خانه بر ساكنين آن مثلا .
3 - ملكيت حقيقى تكوينى ( اشراقى ) ؛ مانند ملكيت واجب الوجود الخالق نسبت به همه
هامش
( 1 ) - حج / 56 - فرقان / 26 - الرحمن / 39 - قيامة / 12 و 30 - انفطار / 19 - سبأ / 42 غافر / 16 و غير ذلك .