ولى شكى نيست كه معلومات آفاقى و حقوقى و سياسى و فلسفى و روانشناسى و بالاخره آگاهى از علوم تجربى و علوم انسانى و معارف اسلامى ، ذهن آدمى را براى فراگيرى معانى آيات قرآنى بيشتر آماده مىسازد و بهتر مىتواند از ظواهر قرآن مطالب عميقترى را استنباط كند .
14 - در بسيارى از كتب تفاسير شيعه از چهار كتب احاديث متعلقه به آيات قرآن به حدى زياد نقل مىشود و به آن روايات ، مداليل آيات را معين مىكنند ، اين چهار كتاب عبارتاند از :
1 - تفسير على بن ابراهيم قمى استاد ثقه الاسلام كلينى ( رضوان الله عليهما ) .
2 - تفسير عياشى كه تقريبا استاد رجالى شهيركشى بوده است و بعيد نيست كه اين دو تن ( على بن ابراهيم قمى و عياشى رحمهما الله ) هم عصر بودهاند .
3 - تفسير منسوب به امام حسن عسكرى ( ع ) .
4 - تفسير البرهان سيد هاشم بحرانى ( رضى الله عنه ) در چهار مجلد .
تفسير اخير معتبر است ، چنانچه سند روايتى معتبر باشد ، اعتماد بر آن صحيح است . ولى تفسير قمى دو ايراد دارد كه ايراد اول اين است كه نسبت اين تفسير به على ابن ابراهيم به سند معتبر ثابت نيست . و به عبارت واضحتر ، نه نسخههاى مطبوعه آن به سند معتبر ، به مؤلف آن مىرسد و نه روايات آن كه علامه مجلسى و محدث حر عاملى در بحارالانوار و وسايل الشيعه نقل كرده است .
ايراد دوم اين كه ظاهراً يك تن مجهول الحال از اهل علم روايات قمى و جارودى زيدى را از كتابهاى آن دو تن جمع و به نام تفسير على بن ابراهيم طبع نموده است .
و تفصيل اين دو ايراد در كتاب ديگر نگارنده ( بحوث فى علم الرجال ، طبع چهارم ) مذكور است . محققين به آن كتاب مراجعه نمايند . خلاصه اين دو ايراد سقوط تمام روايات
افق اعلى (تفسير آياتى از قرآن مجيد) (فارسى) — صفحة 31
مساهمون: الشيخ محمد آصف المحسني
ص٣١