هامش
از اين روايات استفاده مىشود كه مدّ وضوء آن حضرت يك پنجم صاع بوده و از روايت اوّل استفاده مىشود كه يك مدّ آب معادل 280 درهم و يك صاع آن معادل 1400 درهم مىباشد .
از برخى روايات ديگر استفاده مىشود كه مدّ يك چهارم صاع بوده است ، مانند روايت زراره از حضرت امام باقر عليهالسّلام :
كانَ رَسولُ اللَهِ صلّى اللهُ عليه وآله وسلّم يَتَوَضَّأُ بِمُدٍّ وَ يَغتَسِلُ بِصاعٍ وَ الْمُدُّ رِطْلٌ وَ نِصْفٌ وَ الصاعُ سِتَّةُ أَرْطالٍ .
( همانمصدر ، ص 481 )
ولى ظاهر اين است كه تفسير مدّ در ذيل اين روايت از راوى و بر اساس اصطلاح عصر صادقين عليهماالسّلام باشد ؛ زيرا وزنى كه در ذيل روايت براى صاع بيان شده ، وزن يك صاع از گندم است كه در روايات زكات فطره نيز بدان اشاره شده ، نه وزن يك صاع از آب .
مطلب سوّم : در باب زكات فطره رواياتى وارد شده كه وزن يك صاع از گندم را براى پرداخت فطره معيّن نموده است . صاحب وسآئل در باب مقدار الصاع روايت مىكند از حضرت امام هادى عليهالسّلام كه فرمودند :
الصاعُ بِسِتَّةِ أَرْطالٍ بِالْمَدَنىِّ وَ تِسْعَةُ أَرْطالٍ بِالْعِراقىِّ . قالَ : وَ أَخْبَرَنى أَنَّهُ يَكونُ بِالْوَزنِ أَلْفاً و مِائَةً وَ سَبعِينَ وَزْنَةً .
( وسآئلالشّيعه ، ج 9 ، ص 340 )
و نيز روايت مىكند كه :
تَدْفَعُهُ وَزْناً سِتَّةَ أَرْطالٍ بِرِطْلِ المَدينَةِ ، وَ الرِطْلُ مِائَةٌ و خَمسَةٌ و تِسْعونَ دِرْهَماً يَكونُ الْفِطرَةُ أَلْفاً و مِائَةً و سَبْعينَ دِرْهَمًا .
( همانمصدر ، ص 342 )
اين روايات كه اصحاب نيز بدانها عمل نمودهاند ، صريح در آنستكه صاع در باب فطره به 1170 درهم از گندم يا حبوبات تقدير شده است و اگر بخواهيم به ظاهر اين روايات و روايت سليمانبنحفص مَروزى در باب وزن صاعى از آب أخذ كنيم ، صاع پيمانهاى است كه وزن آن از آب 1400 درهم و از گندم 1170 درهم خواهد بود و نسبت وزن گندم به آب در اين محاسبه حدوداً 52 / 83 % مىشود .
البتّه ممكن است كه وزن صاع شرعى به حسب انواع مختلف گندم كمتر از اين نيز باشد و مقدار مذكور در روايت به اعتبار گندمى خاص سنگينتر از گندم متعارف يا بر اساس قدر متيقّن انواع قوت غالب أعمّ از گندم و جو و برنج و خرما و . . . و منطبق بر احتياط بيان