هامش
مسلّم نمودهاند .
مجلسى اوّل در لوامعصاحبقرانى ميفرمايد :
پس ظاهر شد كه صاعى نُه رطلست و رطلى نود و يك مثقالست و هر ده درهم هفت مثقال است ، پس رطلى صد و سى درم باشد ، و چون حساب درهم بنا بر مذهب مشهور شش دانگ است و هر دانگى هشت دانه جو ، و جو اختلاف در آن بهم مىرسد بحسب شهرها در بزرگى و كوچكى بلكه در هر شهرى بحسب زمينها مختلف مىشود ، تا آنكه شيخ بهاءالدّين محمّد طابثراه هر تصنيفى كه ميكردند يك مرتبه ترازو مىآوردند و جو را مىكشيدند و به آن حساب مىنوشتند ، و لهذا دو تصنيف او موافق نيست و هر جائى مقدارى قرار داده است .
و اين ضعيف را بخاطر رسيد كه علماى خاصّه و عامّه ذكر كردهاند كه دينار در جاهليت و اسلام تغيير نيافت و دينار اشرفى است ، و اشرفىهاى قديم ديدم كه به همين وزن اشرفىهاى حال بود كه چهار دانگ و نيم مثقال صيرفى مشهور است و به آن حساب كرديم درهم را هر صاعى ششصد مثقال و چهارده مثقال و ربع مثقال شد به مثقال صيرفى ، و بنا را بر آن گذاشتيم در جميع مقاديرى كه گذشت و خواهد آمد ، إن شاء الله . ( لوامعصاحبقرانى ، ج 1 ، ص 358 )
ولى نمونههاى مختلفى كه از سكّههاى طلاى عصر ائمّه عليهمالسّلام به دست آمده است اين محاسبه را تأييد نمىكند و نشان ميدهد كه مثقال شرعى كه همان وزن دينار مسكوك در آن عصر است ، حدوداً معادل 23 / 4 تا 25 / 4 گرم مىباشد كه اختلاف آن با مثقال صيرفى متعارف تقريباً چهارونيم دهم گرم ( حدود 10 % ) مىشود .
عالم متبحّر مرحوم حيدرقلى سردار كابلى رحمةاللهعليه در كتاب ارزشمند خود غاية التعديلفى معرفة الأوزان والمكاييل ضمن بحثهائى دقيق و ارزشمند ، وزن هر مثقال شرعى را حدود 23784 / 4 گرم و وزن هر درهم را 96649 / 2 گرم تعيين نموده است . ( غايةالتعديل ، ص 18 )
و برخى ديگر از محقّقين بر اساس محاسبهء نمونههاى مختلف به دست آمده از