شمس الدّين محمّد لاهيجى دربارهء حقيقت انسان و اينكه منتخب عالم بوده و مظهر تامّ و تمام اسم « الله » است ميگويد :
« چون انسان مظهر اسم « الله » است و چنانچه الله منحيثالجامعيّه مشتمل بر جميع أسماست و در تمامت اين أسماء بحقيقت اوست كه ظاهراست ، حقيقت انسان كه مظهر اين اسم است البتّه بايد كه شامل جميع مراتب عالم باشد و تمامت حقائق عالم مظهر حقيقت انسان باشند ، چه هر مرتبهاى و هر تعيّنى مظهر يكى از أسماى إلهيّه است و جميع أسما در تحت اسم الله كه جامع جميع أسماء و صفات است مندرجند .
پس حقائق تمامت مراتب و تعيّنات در تحت حقيقت انسانى كه مظهر آن اسم جامع است مندرج خواهد بود ، و از اين جهت مجموع عالم مفصّل مسمّى به « انسان كبير » است ، زيرا كه حقيقت انسان است كه به صورت همهء عالم ظاهر شده و به سبب اين جامعيّت مستحقّ خلافت گشته است ، زيرا كه خليفه بايد كه به صورت مستخلف باشد . و ايناست معنى
خَلَقَ اللَهُ تَعالَى ءادَمَ عَلَى صورَتِهِ « 1 »
و
هامش
( 1 ) . برخى از مشبّهه ، از اين حديث شريف سوءاستفاده نموده و معتقدشدهاند كه خداوند جسمى شبيه انسان است ، در حالى كه معناى صحيح اين حديث به مراتب عالىتر وراقىتر از آن است ، چنان كه مرحوملاهيجى در اينجا آوردهاند .
در كافى به سندصحيح از محمّدبنمسلم نقلميكند كه از حضرت امامباقر عليهالسّلام دربارهء معناى روايتى كه نقلميكند :
إنّ اللَهَ خَلَقَ ءَادَمَ عَلى صورَتِهِ
پرسيدم ، حضرت فرمود :
هىَ صورَةٌ مُحدَثَةٌ مخلوقَةٌ ، واصطَفاها اللهُ وَاختارَها عَلَى سآئرِ الصُّوَرِ المُختَلِفَةِ ، فَأضافَها إلَى نَفْسِهِ كَما أضافَ الكعبَةَ إلى نَفْسِهِ وَالرّوحَ إلى نَفْسِهِ فَقالَ : « بَيتِى » وَ« نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي » .( كافى ، ج 1 ، ص 134 ) « صورت آدم صورتى است مُحدَث و مخلوق كه خداوند او را برگزيد و بر ديگر صورتها اختيار نمود ، پس آن را به خود نسبت داد چنان كه كعبه را به خود نسبت داد و فرمود : خانهء من ، و روح را به خود نسبت داد و فرمود : در آدم از روح خودم دميدم . » -