دائماً او پادشاه مطلق است * در كمال عزّ خود مستغرق است
او به سر نايد ز خود آنجا كه اوست * كى رسد عقل وجود آنجا كه اوست « 1 »
مقدّمهء سوّم : پس از اينكه سالك به فناء رسيد هنگامى كه ارادهء الهى تعلّق گيرد كه وى را به بقاء برساند ، بار ديگر خداوند ظهور نموده و بر او مُهر تعيّن زده و او را پس از نيستى و عدم ، موجود و محقّق ميفرمايد ، با اين تفاوت كه اين بار نفس سالك از حيث اتّصالش به عالم ربوبى ، نفسىاست در نهايت سعه و نورانيّت و طهارت و خالى از هر شائبهء كدورت و آلودگى ، نفسىاست كه براى خود در هيچ مرحلهاى از مراحل استقلال و أنانيّت و هستى نمىيابد و با تمام مراتب به عجز و فقر در درگاه خداوند اعتراف دارد ، نفسىاست كه ارادهء او فانى در ارادهء حضرت حقّ است ، ارادهء او ارادهء خداوند و فعل او فعل خداوند است و در تمام عالم جز او نمىشناسد و نمىيابد و نه تنها به تعبير روايات شريفه خداوند سمع و بصر و لسان و يد اوست ، بلكه او نيز عينالله و لسانالله و اذنالله و يدالله گرديدهاست . « 2 »
هامش
- عمران كه پرسيد : أخبِرنى عن الكآئن الأوّل و عمّا خَلَق ، فرمودند :
سألتَ فأفهمْ ، أمّا الواحدُ فلم يَزَلْ واحدًا كآئنًا لا شىءَ معه بلا حدودٍ و لا أعراضٍ و لا يَزالُ كذلك ثمّ خَلَقَ خَلْقًا مُبتدِعًا . . .
و نيز هنگامى كه پرسيد : ألا تُخبرنى عنِ الخالق إذا كان واحدًا لا شىءَ غيرُه و لا شىءَ معه أليس قد تَغَيّرَ بِخَلْقه الخَلْقَ ؟ فرمودند :
لمْ يَتَغَيَّرْ عزّوجلّ بخلْقِ الخَلْقِ ولكنَّ الخلقَ يتغيّرُ بتغييرِه .
( توحيدصدوق ، ص 430 و 433 ) .
( 1 ) . منطقالطّير ، ص 48 .
( 2 ) . شيخ صدوق در توحيد از پدرش از سعد بن عبد الله از أحمد بن محمّد بن عيسى از حسين بن سعيد از فضالة بن أيّوب از أبان بن عثمان از محمّد بن مسلم روايت مىكند كه : سمعتُ أبا عبد الله عليهالسّلام يقول :
إنّ لِلّه عزّوجلّ خلقًا مِن رحمتِهِ خَلَقَهُم مِن نورِهِ و رحمته من رحمته لرحمته ، فَهُم عينُ الله النّاظرةُ و اذُنُه السَّامعةُ و لِسانُهُ النَّاطقُ فى خَلقِهِ بإذنه و امنآؤُه على ما أنزلَ مِن عُذرٍ أو نُذرٍ أو حُجَّةٍ ، فَبِهم يَمحو السَّيِّئاتِ و بهم يَدفَعُ الضَّيمَ و بهم يُحيى مَيِّتًا وَ بهم
-