به لقاء و زيارت خدا مشرّف شود .
يكبار در أواخر عمر شريفشان مىفرمودند : آيا آيه كريمهء :
وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ .
« 1 » « هر كس از مقرّ و مأواى خود خارج شده و به سوى خدا و رسول او هجرت كند و در ميان راه ، مرگ او را فرا گيرد ، أجر و پاداشش برخداست . » دلالت دارد بر اينكه سالكى كه در راه خدا آمده و هجرت إلىاللهورسوله نموده و قبل از حصول كمال از دنيا رفته است ، در عالم برزخ مراحل سير نفسانى بسوى پروردگار را حتماً طىّ نموده و به فناء ذاتى مىرسد ؟
خير ! چنين دلالتى ندارد ! جملهء :
فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ
كه جزاء شرط واقع شده تنها دلالت بر اين معنى دارد كه خداوند مزد و پاداش او را مىدهد و بيش از اين دلالتى ندارد . وقتى أجل انسان رسيد ، نامهء عملش بسته مىشود و هرچه بوده و هرچه كرده ، تا همان زمانىاست كه از دنيا مىرود ؛ و بيش از آن به فضل إلهى وابستهاست و ضمانت و وعدهء قطعى ندارد . و لذا انسان بايد تلاش كند تا در همين نشأه به لقاء إلهى برسد . « 2 »
هامش
( 1 ) . قسمتى از آيه 100 ، از سورهء 4 : النّسآء .
( 2 ) . در كتاب شريف معادشناسى در ذيل اين آيه شريفه ابتداء همان نظر أوّل را از برخى نقل كرده و مىفرمايند : « مىگويند : چون عالم برزخ از تتمّهء دنيا محسوب ميگردد و لذا از صورت و كمّ و كيف برخورداراست ، مؤمنينى كه از خانهء نفس خود بيرون آمده و خروج از بيت را تحصيل كردهاند و به هجرت پاى نهاده ، ولى هنوز به مقام كمال خود كه وصول به حقيقت ولايت و اندكاك در أسماء و صفات إلهيّه و بالأخره عالم فناى مطلق در ذات مقدّس اوست نرسيدهاند ، در عالم برزخ كامل مىشوند و در هنگام قيامت با كمال واقعى خود محشور مىگردند . »
و سپس در توضيح آن مىفرمايند : « و اين معنى طبق كلّيّات وارده از حكمت إلهيّهء -