نوعيّه مشاهده كردهايم در آنها مشاهده نمائيم ، و ابتداى وجود و حدوث و يا انهدام آنها را ملاحظه كنيم ؛ امّا مادّه همان مادّه است و احكامش همان احكام است ، و قوانين جاريهء بر آن اختلاف نمىپذيرد و تخلّف پيدا نمىكند .
فعلى هذا تكرار انفصال جزئيّات از مركّبات و مواليد از زمين ، و نظير آن در امور جوّى ما را رهبرى مىنمايد به روزى كه جميع مادّهها با يكديگر منضمّ بوده و از زمين انفصال نداشتهاند .
و ايضا ما را رهبرى مىكند به روزى كه در آن روز ميان آسمان و زمين جدائى و تمييزى نبود ، و همه با هم متّصل و چسبيده بودند . و خداوند آنها را شكافت و جدا كرد ، تحت تدبير منظّم با اتقانى . هريك از آسمان و زمين در راه فعليّت ذات و آثار خود به راه افتادند و مراتب استعداد كامنهء خود را ظاهر كردند .
اين بحث ما به مقتضاى نظر بدوى ساده ، در پيدايش و حدوث اين عالم مشهود با اجزاى علوى و سفلى آن بود كه ممزوج با تدبير و مقارن با نظام جارى در همگى آنها مىباشد .
و ابحاث علميّهاى كه امروز پا در ميان نهاده است اين نظريّه را نزديك به واقع مىشمرد . چون مبيّن ساخته است كه : موادّ و اجرامى كه در تحت حواسّ ما هستند ، همگى از عناصر معدود و مشتركى تأليف يافتهاند ، و از براى هريك از آنها عمرى است محدود و بقائى است مشخّص و معلوم ؛ اگر چه از جهت درازى و كوتاهى با همديگر اختلاف داشته باشند . » « 1 »
[ گفتار طنطاوى در تفسير خود در ذيل آيه مباركه ]
شيخ طنطاوىّ در تفسير خود ، در ذيل اين آيه مباركهء :
أَ وَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ كانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما
گويد :
« اينك تو مطّلع شدى بر آنچه قرآن كريم صدها سال قبل ، از آن پرده
هامش
( 1 ) « الميزان فى تفسير القرءان » ج 14 ، ص 302 تا ص 304