و زمخشرى گفته است : « و ملك هو الاختيار ، لأنّه قراءة أهل الحرمين ، و لقوله : لمن الملك اليوم ، و لقوله : ملك النّاس ، و لأنّ الملك يعمّ و الملك يخصّ . » « 1 » « اختيار ما در انتخاب كلمهء وارده در اين آيه
مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ،
ملك است نه مالك . به جهتى كه آن قرائت اهل حرمين است . و به جهت گفتار خداوند : امروز سلطنت از آن كيست ؟ و به جهت گفتار او : پادشاه مردم . و به جهت آنكه ملك و پادشاهى اعمّ است و ملك و تملّك ، اخصّ . » در « مجمع البيان » گويد : « الملك : القادر الواسع المقدرة الّذى له السّياسة و التّدبير . و المالك : القادر على التّصرّف فى ماله ، و له أن يتصرّف فيه على وجه ليس لأحد منعه منه . » « 2 » « ملك به مرد قادرى گويند كه قدرتش گسترده است ؛ و از براى اوست سياست و تدبير در امور . و مالك به مردى گويند كه قدرت تصرّف در مال خود را دارد ، و از براى اوست تصرّف در آن مال بر وجهى كه هيچكس نتواند وى را از تصرّف بازدارد . » و نيز گفته است : « عاصم و كسائىّ و خلف و يعقوب ، مالك با ألف
هامش
- مالك ، وجوهى از تأييد ذكر كردهاند . مگر آنكه هر دو قسم از اقسام سلطنت در حقّ خداى متعال ثابت است . و ليكن آنچه در لغت و عرف به ثبوت رسيده است آنست كه : ملك با ضمّهء ميم به زمان نسبت داده مىشود . مىگويند : ملك عصر فلانى ، و نمىگويند : مالك عصر فلانى ، مگر با عنايت دورى . و خدا هم مىفرمايد : ملك يوم الدّين و آن را نسبت به روز داده است . و نيز فرموده است : قدرت و سلطنت ، در امروز متعلّق به كيست ؟ اختصاص به خداى واحد قهّار دارد . »
( 1 ) - تفسير « كشّاف » طبع اوّل ، ج 1 ، ص 8
( 2 ) - « مجمع البيان » طبع صيدا ، ج 1 ، ص 24