از طريق اهل سنّت ذكر كرده است كه بسم الله الرّحمن الرّحيم جزء قرآن است ؛ و جزء سور است . اين روايات بسيار و قابل ملاحظه است . و مفادش عينا همان منشأ اجماع شيعه است . مثل آنچه را كه أحمد و أبو داود و حاكم و غيرهم از امّ سلمة تخريج كردهاند كه رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم دأبش اين بود كه مىخواند :
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ * الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ -
الحديث .
و فيه : و عدّ بسم الله الرّحمن الرّحيم آية ؛ و لم يعدّ عليهم . « 1 » « يعنى در اين تخريج است كه : رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم بسم الله الرّحمن الرّحيم را يك آيه به شمار مىآورد ، و آيه غير المغضوب عليهم را آيه ديگرى به شمار نمىآورد . » در اين عبارت نكتهاى دقيق و بسيار مورد تأييد مذهب شيعه و كسانى است كه بسم الله را جزء سوره ميدانند . توضيح آنكه : مسلّم است كه سورهء حمد سورهء سبع المثانى است ؛ چه از طريق شيعه و چه از طريق عامّه . يعنى آياتش هفت تا است و دو بار بر پيغمبر نازل شده است .
و اين در صورتى است كه بسم الله الرّحمن الرّحيم را يك آيه مستقلّ بدانيم كه بنابراين ، آيات اين سوره هفت تا مىشود . و امّا اگر بسم الله را يك آيه ندانيم ، بقيّهء آيات شش تا مىشود ؛ و با تفسير سبع المثانى درست درنمىآيد .
مخالفين براى فرار از اين اشكال ، آيه صراط الّذين أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم و لا الضّالّين را دو تكّه كرده و گفتهاند : تا أنعمت عليهم يك آيه ، و بعدش آيه ديگرى است ؛ تا در نتيجه عدد هفت تكميل شود . و بديهى است اين كار غلطى است . زيرا جملهء غير المغضوب عليهم صفت
هامش
( 1 ) - « الإتقان » طبع اوّل ، ج 1 ، ص 98 و 99