حفص در آيه
وَ إِنْ تَشْكُرُوا يَرْضَهُ لَكُمْ
« 1 » « اگر شما سپاس خداوند را بجاى بياوريد ، آن را خداوند براى شما مىپسندد . » حركت ضمّهء هاء ضمير در يرضه را إشباع نكرده است ، بهطورىكه در تلفّظ يرضهو شنيده شود . و اين عدم اشباع ضمّهء ضمير نيز انحصار به همين مورد دارد .
و اخيرا گفتيم : حفص در
يَخْلُدْ فِيهِ مُهاناً
« 2 » « و بطور خوارى و ذلّت در جهنّم مخلّد و جاودان مىشود . » كسرهء هاء ضمير در فيه را اشباع كرده ، بهطورىكه در تلفّظ بايد فيهى شنيده شود .
و نيز در
وَ مَنْ أَوْفى بِما عاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً
« 3 » « و كسى كه وفا كند به آنچه كه با خداوند پيمان بسته است ، پس به زودى خداوند به او اجر عظيمى مىدهد . » ضمير عليه را ضمّه داده است ؛ با آنكه در امثال آن كسره دارد . مثل
يَأْتِيكُمْ بِهِ اللَّهُ .
« 4 »
[ قرائت قرآن با قواعد عربى ، بدون سماع ، قرائت قرآن نيست ]
بارى ، از آنچه گفتيم معلوم مىشود كه در اين موارد اگر كسى مطابق مشهور بخواند ، مثلا بما عاهد عليه با كسرهء هاء بخواند ، و يا يخلد فيه بدون اشباع كسره ، و يا يرضه با اشباع ضمّهء ضمير و امثال ذلك بخواند ، بنا بر اينكه بخواهد قرآن را بر قرائت حفص قرائت كند ، غلط خوانده است . و اين فقط به جهت تعبّد به سماع است .
از اينجا مىتوان دريافت كه بعضى از بزرگان فقهاى عصر اخير كه در فتوايشان گويند : « أقوى عدم وجوب متابعت قرائات سبع است ؛ بلكه كافى است قرائت بر روش و قانون عربيّت ، و اگر چه در حركات و اعراب مخالفت قرّاء سبعة باشد . » تمام نيست .
هامش
( 1 ) - قسمتى از آيه 7 ، از سورهء 39 : الزّمر
( 2 ) ذيل آيه 69 ، از سورهء 25 : الفرقان
( 3 ) ذيل آيه 10 ، از سورهء 48 : الفتح
( 4 ) قسمتى از آيه 33 ، از سورهء 11 : هود