[ مشخّصات قرائت عاصم در نقل و سماع ]
براى اثبات مدّعاى خود و تزييف و تضعيف مدّعاى طرف ذكر كردهاند و در كتب تفسيريّه و قرائات به چشم مىخورد ، براى تأييد مسموعات است ، و علّت بعد از وقوع ؛ نه براى پايهگذارى آيات و تصحيح اعراب و هيئات و كيفيّات .
علم نحو و عربيّت ، معين براى حفظ قرآن از دستبرد خطر زوال عربيّت ، و تصحيح قاعده و قانون عرب است كه كاشف از اصالت و متانت قرآن است .
چون بدانيم كلمه در عربى صحيح چگونه ادا مىشود ، و بدانيم قرآن به عربى صحيح ادا شده است ؛ آن كلمه را مىدانيم و صحيح را از سقيم بازمىشناسيم .
امّا اگر عربى صحيح و خالص به دو وجه ادا مىشود ، در اين صورت در اثبات قرآنيّت آن باز بايد به نقل و سماع تمسّك كنيم ، نه به اجتهاد و اظهار نظر .
مثلا در لفظ قدر همهء اهل لغت گفتهاند به دو قسم وارد شده است : به فتح و سكون دال . امّا با وجود صحّت هريك از آن دو در لغت و ادب ، در آيات قرآن در آيه
عَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ ،
« 1 » بعضى از قرّاء با فتح ( قدر ) و برخى با سكون ( قدر ) قرائت نمودهاند .
و در آيه
جِئْتَ عَلى قَدَرٍ ،
« 2 » و آيه
إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ ،
« 3 » و آيه
وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً بِقَدَرٍ ،
« 4 » همگى با فتح خواندهاند . و در آيه
قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ
هامش
( 1 ) - قسمتى از آيه 236 ، از سورهء 2 : البقرة : « و بر عهدهء مرد فقير است كه به قدر توانائى خود متاعى بدهد . »
( 2 ) قسمتى از آيه 40 ، از سورهء 20 : طه : « و سپس از روى ميزان و اندازهء مشخّص و وقت معيّن آمدى ، اى موسى ! »
( 3 ) - ذيل آيه 21 ، از سورهء 15 : الحجر : « مگر به اندازهء معيّن . »
( 4 ) صدر آيه 18 ، از سورهء 23 : المؤمنون : « و ما آب را از آسمان به اندازه فرودآورديم . »