[ مصحف عثمان مورد امضاى ائمّه بوده و مقدار آن با مصحف أمير المؤمنين مساوى است ]
قرآن را بر حسب نزول تفسير مىكنند . مقدارى از آن را من ديدهام . ولى در خود رواياتى كه در دست عامّه است و در آن شأن نزول بيان شده اشكال است . چون سه روايت دربارهء شأن نزول ، از عامّه رسيده است كه اين سه روايت هريك با ديگرى اختلاف دارند . هر كدام زمزمهء خاصّى دارند جداى ديگرى .
بارى در كيفيّت تنظيم و قرائت و شأن نزول مصحف أمير المؤمنين عليه السّلام ، در تفسير . . . ( يكى از مفسّرين كه يك تفسير يكجلدى دارد ، و مقدارى از مطاعن عثمان و معاويه و غيرهما را در آن تاريخ ذكر كرده است ) مضبوط است . » « 1 » امّا چون ائمّهء طاهرين سلام الله عليهم مصحف جمعآورىشدهء عثمان را بدست زيد بن ثابت كه طبق قرائت أمير المؤمنين عليه السّلام است امضا فرموده و امر به قرائت آن نمودهاند ، ما موظّفيم از روى آن قرائت نمائيم . قرآن معمولى فعلى كه در دست ماست و جمعآورىشدهء بدست عثمان است ، از جهات مقدار سور و آيات با مصحف أمير المؤمنين عليه السّلام هيچ تفاوتى ندارد . و اجماع و اتّفاق علماء شيعه و عامّه است كه از قرآن آيهاى و كلمهاى ساقط نشده و نيز بدان افزوده نگرديده است . امّا عدم دسترس بودن مصحف أمير المؤمنين عليه السّلام ، گرچه زيانى از جهت عدم اطّلاع بر شأن نزول و مواردى است كه در قرآن نازل شده ، و نيز عدم اطّلاع بر تأويل و تفسير ، و عدم اطّلاع بر ترتيب نزول و تقدّم و تأخّر آيات و سور است ، و در نتيجه موجب عدم اطّلاع و گسترش علوم قرآنى است ؛ امّا از جهت فنّ اهل بيت عليهم السّلام و روش آنان در تفسير كه تفسير آيه به آيه است تفاوتى ندارد . زيرا بنابراين طريقه ، هر آيهاى را بايد از
هامش
( 1 ) - « مهر تابان » يادنامه و مصاحبات تلميذ و علّامه ، از بخش دوّم ، ص 205 و 206 ؛ و از مجموع كتاب ، شمارهء رديف ص 285 و 286 ، در ضمن ابحاث تاريخى