خلق را قرار داد . و آخرين سورهاى كه بر رسول الله نازل شده بود ، مثل سورهء مائدة را در آخر قرار داد . و طبعا سورهء بقره نيز كه از سورههائيست كه در مدينه نازل شده است ، در آخر قرار مىگرفت . و سورههاى كوچك كه در آخر قرآن است ، و اغلب آنها در مكّه نازل شده است ، نيز در اوّل قرار مىگرفت .
از مزايا و خصوصيّات اين مصحف ، علاوه بر ترتيب سور و آيات بر ترتيب نزول ، اين بود كه شأن نزول آيات و سورهها منظور شده بود . « 1 » بنابراين هريك از آيات و يا سورى كه به وقت معيّن نازل شده ، جهت نزول آن مشخّص گرديده بود . و از سورههائى كه قبلا نازل شده و يا بعدا نازل شده ، امتياز پيدا كرده ، و اين سورهها بين اوّل و آخر قرآن يعنى در وسط قرار مىگرفت .
[ بردن أمير المؤمنين عليه السّلام مصحف خود را بر شترى به مسجد ]
بارى حضرت أمير المؤمنين عليه السّلام مصحف را بدين صورت و بدين كيفيّت منظّم فرموده ، و حتّى بعضى از جهات تفسيريّه و تأويليّه را مشخّص كردند . و پس از شش ماه اتمام نموده و مهيّا فرمودند . و بر شترى بار كرده ، دم در مسجد ، درحالىكه در مسجد جمعى از صحابه بودند آوردند و فرمودند :
اينست قرآن شما ! من جمعآورى كرده و آوردهام ! آنها چيزى نگفتند ؛ و حضرت شتر را به منزل برگردانده ، و ديگر از آن مصحف خبرى نشد .
اينست محصّل آنچه در روايات عامّه آمده است . « 2 » و امّا آنچه در روايات
هامش
( 1 ) - سيوطى در « الإتقان » طبع اوّل ، ج 1 ، ص 90 گويد : « ابن حجر گويد :
ابن أبى داود تخريج كرده است كه : از علىّ بن أبى طالب عليه السّلام وارد است كه وى در دنبال رحلت پيامبر اكرم صلّى الله عليه و آله و سلّم بدون فاصله قرآن را بر ترتيب نزول جمع نمود . »
( 2 ) - مستشار عبد الحليم جندى در كتاب « الإمام جعفر الصّادق » ص 199 گويد : « پس از آنكه أمير المؤمنين از كفن و دفن پيغمبر فارغ شد ، سوگند ياد كرد كه ردا جز براى نماز