[ تدوين اوّل و دوّم قرآن در عصر ابو بكر و عثمان ، زير نظر زيد بن ثابت ]
تدوين اوّل قرآن نيز به دستور أبو بكر در زمان او به دست همين زيد بن ثابت صورت گرفت . چون تا به آن زمان قرآن را مجموعا در يك مجلّد جمعآورى و تدوين ننموده بودند . سورههاى قرآن را مردم در سينههاى خود حفظ داشتند ؛ بعضى بيشتر و بعضى كمتر . و افرادى كه سورههاى بسيارى را از حفظ داشتند ، آنها را قرّاء مىگفتند ؛ كه در زمان رسول الله تعدادشان به هفتاد و هشتاد نفر مىرسيد . اينها معلّمان قرآن بودند ، و قرآن را به مردم تعليم مىكردند .
در جنگ بئر معونه كه در زمان رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم صورت گرفت ، مقدارى از قاريان كشته شدند . و در جنگ مسلمين با مسيلمهء كذّاب در يمامه كه در زمان أبو بكر واقع شد ، نيز هفتاد نفر و به روايتى چهارصد نفر كشته شدند . « 1 » و در اين صورت بيم انهدام قرآن بواسطهء هلاكت قاريان آن مىرفت .
عمر به نزد أبو بكر آمد و اصرار كرد كه : بايد قرآن را كه در دست مردم و در سينههاى آنهاست جمعآورى نموده و در يك جا و يك محلّ گردآورى و تدوين نمود ؛ و گرنه اگر يكى دو جنگ ديگر پيش آيد بيم آن مىرود كه بقيّهء قرّاء نيز كشته شوند و بكلّى قرآن از بين برود .
زيد بن ثابت را كه خود از قرّاء قرآن بود و داراى استعداد بود و از انصار مدينه بود ، مأمور جمعآورى و تدوين قرآن نمودند . و اين عملى شد ؛ و تمام سورهها و آيات متفرّق قرآن در يك جا تدوين شد ، بهطورىكه حتّى يك آيه هم جا نماند مگر آنكه در اين تدوين قرار داده شد .
هامش
( 1 ) - سيوطى در « الإتقان » طبع اوّل ، ج 1 ، ص 89 گويد : « قرطبى گويد : در روز جنگ يمامه هفتاد تن از قرّاء شهيد شدند . و در زمان رسول الله صلّى الله عليه و آله و سلّم در بئر معونه به همين تعداد شهيد شدهاند . »