وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ .
« 1 » « و كيست گمراهتر از آنكسىكه از هواى خود پيروى كند ، بدون هدايت و راهنمائى كه از جانب خدا به او رسيده باشد ؟ »
أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى عِلْمٍ .
« 2 » « پس به من خبر بده از كسى كه هواى نفس خويش را معبود خود گرفته است ؛ و با وجود دانشى كه دارد ، خدا او را گمراه نموده باشد . »
وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ عَمَّا جاءَكَ مِنَ الْحَقِّ .
« 3 » « و از افكار تو خالى آنها متابعت مكن ؛ پس از آنكه حقّ به سوى تو آمده است ! » « 4 »
هامش
( 1 ) قسمتى از آيه 50 ، از سورهء 28 : القصص
( 2 ) قسمتى از آيه 23 ، از سورهء 45 : الجاثية
( 3 ) قسمتى از آيه 48 ، از سورهء 5 : المائدة
( 4 ) يكى از اختصاصات و اصطلاحات قرآن كريم ، استعمال لفظ جهل است در موردى كه علم به امور ظاهريّه و دانشهاى مادّى و اجتماعى و سياسى بنحو اتمّ و اكمل باشد ، و ليكن از دانش معنوى و روحى و ايمان به خدا و عالم غيب خبرى نباشد . عبارتفَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْجاهِلِينَخطاب خداوند است به رسول اكرم . و عبارت إنّكم قوم تجهلون ، و أركم قوما تجهلون ، و بل أنتم قوم تجهلون و امثال ذلك از لسان حضرت موسى و لوط و حضرت رسول اكرم به امّتهايشان بسيار است . يعنى مثل اينكه بزرگترين فحش و كلمهء ناسزائى را كه قرآن براى اينچنين مردم شناخته است ، عبارت جاهل است . زيرا جهل سر منشأ همهء عيوب و مفاسد و گناهان است .
غيرت و عصبيّت و حميّتى كه از روى حبّ جاه و خودمنشى و غرور ملّى ، هرجا پيدا شود ، قرآن تعبير به حميّت جاهليّت نموده است . در آيه 26 ، از سورهء 48 : الفتح مىفرمايد :إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجاهِلِيَّةِ .« در آن زمانى كه كافران در دلشان عصبيّت را قرار دادند ، اين عصبيّت همان نخوت و باد غرور جاهليّت بوده است . »