زيانكاران بودهاند . » و در اين صورت آنچه را كه آلوسى در مقام دفاع از او ذكر كرده است به هيچوجه فائدهاى ندارد . » « 1 » مركز و محور اشكال حضرت علّامه بر آلوسى كلمهء حقّ عليهم القول است ، زيرا اين گفتار مىرساند كه : تثبيت و موافقت و مطابقت كلمهء عذاب خداوند بر او در جملهء كسانى كه قبل از او از جنّ و انس آمدهاند و آنها را از خاسرين و زيانكاران قرار داده است ، ايجاب مىكند كه او بر كفر باقى بوده و ايمان او صورى بوده است . و اسلام آوردن و دخول در معركهء يمامه و غيره شاهد بر خلاف نيست . زيرا بسيارى از مسلمانان غير واقعى در امثال اين معارك بواسطهء غلبهء اسلام و رياست خود و موقعيّت خود ، حاضر مىشدهاند .
و با وجود نزول اين آيه دربارهء او ، براى افعال خير و اسلام درست او توجيهى نمىتوان نمود . « 2 »
هامش
( 1 ) - « الميزان فى تفسير القرءان » ج 18 ، ص 225 و 226
( 2 ) و ليكن در اينجا مطلبى هست كه شايان دقّت است . و آن اينست كه : مادر مادر حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام دختر همين عبد الرّحمن بن أبى بكر بوده است . و بنا بر اجماع شيعه بر آنكه بايد پدران و مادران امامان معصوم ، موحّد باشند ، بايد نطفهء مادر مادر حضرت كه از عبد الرّحمن است پاك و آلودهء به شرك نباشد . و اين در صورتى است كه خود عبد الرّحمن مسلمان باشد . مگر آنكه بگوئيم : اسلام آوردن دختر عبد الرّحمن براى ظرفيّت حمل نطفهء امام كافى است گرچه خود پدر كافر باشد . مانند حضرت شهربانو و حضرت نرجس خاتون كه چون خودشان مسلمان بودند ، شرك پدرانشان ضررى نمىرساند .
توضيح آنكه : علماء اعلام و از جمله آية الله حاج سيّد محسن امين عاملى در « أعيان الشّيعة » طبع سوّم ، ج 4 ، قسم ثانى ، ص 29 از سيرهء حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام آورده است كه : « مادر آن حضرت امّ فروة دختر قاسم بن محمّد بن أبى بكر است . و مادرش