غلغلهاى ايجاد نموده بود . زيرا ديگر دنيا در دست يك زورمند قوىّ بود كه رقيب نداشت . و مشركين مكّه به مسلمين شماتتها مىزدند . و به اتّكاء و اعتماد بر دولت مجوس قريب به شرك و وثنيّت ، شكست محمّد صلّى الله عليه و آله و سلّم و يارانش را به دل نويد مىدادند . زيرا ناحيهء جنوبى عربستان كه يمن بود ، در تحت تصرّف و ولايت ايرانيان بود . و از زمانى كه انوشيروان به درخواست آنان حبشىها را از آنجا بيرون كرد ، جمعى كثير از ايرانيان در يمن مقيم بودند . و آن ناحيه تحت فرماندهى باذان كه دستنشاندهء او بود اداره مىشد . و طبعا حجاز كه شامل مكّه و مدينه بود نيز تحت حكومت آنها بود .
شكست روميان ، رسول خدا و مؤمنين را محزون نمود ، و مشركين را خوشحال . و اين در سنهء هشتم از بعثت رسول خدا بود كه پنج سال به هجرت مانده ، و مطابق سنهء چهل و هشت از عام الفيل ، و 617 و 618 ميلادى بود . آيه بر پيغمبر نازل شد :
الم * غُلِبَتِ الرُّومُ * فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ * فِي بِضْعِ سِنِينَ .
« روميان شكست بزرگ را در نزديكترين جاها به محلّشان ( كالسدن ، قرب قسطنطنيّه ) خوردند . و ليكن ايشان در مدّت كمى كه كمتر از ده سال باشد ، باز بر فارسيان غلبه پيدا نموده و پيروز خواهند شد . » اين آيه كه نازل شد و مؤمنين قرائت مىكردند ، براى كفّار قابل قبول نبود ؛ زيرا ايران با آن قدرت و عظمت و لشگركشى ، و جنگهاى پى در پى در مدّت پانزده سال از 603 مسيحى « 1 » تا به حال ، روز به روز قرين ظفر و غلبه بوده است ؛ و با اين شكست نهائى كار تمام شده است . وانگهى خزائن و ثروت ايران در آن
هامش
( 1 ) - مجموع جنگهاى خسرو پرويز با روميان طبق گفتار مشير الدّولة در « ايران باستانى » ص 345 ، از 603 تا 627 ميلادى طول كشيد .