هامش
- دكتر سعادت پس از بحثى مىگويد : « و آنچه من بدان تمايل دارم اينست كه : نسخهء ايطاليائى كه اكنون در كتابخانهء بلاط شاهى فينا موجود است ، همانا كه آن بىشكّ از نسخهء ديگر مأخوذ است . و نتيجه اين مىشود كه : صحيح نيست آن را نسخهء اوّلى اصلى اعتبار نمود . » دكتر سعادت از اختلاف حواشى عربى كه بر آن انجيل زده شده است از جهت ادبيّت و غلط بودن انشاء بعضى و صحيح بودن بعضى از آنها استدلال مىكند كه : بايد اين نسخه از نسخهء ديگرى منقول باشد . آنگاه مىگويد :
« اين استنتاج ما منطبق مىشود بر آنچه موثّقين بعد از تدقيق و امعان نظر در نوع خطّ نسخهء ايطاليائى كه اكنون در كتابخانهء بلاط فينا موجود است ، گفتهاند . پس حكم جزمى نمودهاند به اينكه : ناسخ آن همانا از اهالى بندقيّه است كه آن را در قرن شانزدهم يا اوائل قرن هفدهم استنساخ نموده ؛ و ترجيح دادهاند كه او آن را از نسخهء طسكانى يا از نسخهاى كه به زبان بندقيّه بوده است استنساخ كرده ، كه به آن اصطلاحات طسكانى راه يافته است . و اينها سخنان لونسدال و لورا راغ است پس از آنكه اين دو نفر اين نظريّات را از بزرگترين موثّقين ايطاليائى گرفتهاند كه سخنان آنها حجّت گرفته مىشود در اين گونه مباحث خصوصى . و آن دو كاتب مذكور بر اين رفتهاند كه : آن استنساخ ، قريب سنهء 1575 اتّفاق افتاده ؛ و اينكه :
محتمل است كه ناسخ اين انجيل ، فرامرينو راهب باشد كه ذكر او بنا بر آنچه سوى آن اشاره شد در مقدّمهء نسخهء ايطاليائى وارد شده . آنگاه پس از آن مىگويند آنچه را كه ترجمهء آن اينست :
« به هر حال ممكن است ما را جزم نمودن به اينكه كتاب برناباى ايطاليائى ، كتابى است انشائى ؛ خواه به آن كاهنى يا عالمى يا راهبى ، يا يكى از عامّهء مردم قيام نموده باشد .
پس آن به قلم مردى است كه اطّلاع عجيبى بر تورات لاتينى داشته كه به عصر دنت [ دانته ] نزديك بوده ؛ و اينكه او مانند دنت بر نوع خاصّى از زبور احاطه داشته ؛ و آن كار مردى است كه معرفت او به اسفار مسيحيّه بسيار تفوّق دارد بر اطّلاعات او بر كتب دينيّهء اسلاميّه . پس ترجيح داده مىشود كه او از نصرانيّت مرتدّ شده باشد . » و باعث بر قرين نمودن كاتب اين انجيل با دنت ، شاعر مشهور آنست كه در سخنان آن دو نفر مشابهات است . . . و همانا كه ابتدا به ذهن علماء چنين تبادر كرده بود كه نسخهء ايطاليائى از اصل عربى مأخوذ شده است .