الحمد للّه ، در تابستان مانند دو چوب خشك مىگرديد الحمد للّه ، و در زمستان خون از آنها مىچكيد الحمد للّه ، و بر اين حال خسران مال بود الحمد للّه .
در اين دو سطر عبارت ، چهار لفظ الحمد للّه ، كاتب موافق سليقهء خود جزء كرده . و نيز در بعضى جاها بعد از اسم جناب زينب يا امّ كلثوم به سليقهء خود لفظ « خانم » زياد كرده ، كه زينب خانم ، و امّ كلثوم خانم گفته شود ، كه تجليل از آن مخدّرات شود .
و حميد بن قحطبه را چون دشمن داشته ، به واسطهء بدى او حميد بن قحبه نوشته ؛ و ليكن احتياط كرده ، قحطبه را نسخهبدل او نوشته . و عبد ربّه را صلاح ديده عبد الله نوشته شود . و زحر بن قيس كه به حاء مهمله است در هر كجا بوده به جيم نوشته ؛ و امّ سلمه را غلط دانسته ، و تا ممكنش بوده امّ السّلمة كرده ؛ إلى غير ذلك . » آنگاه مرحوم محدّث قمّى گويد : « غرضم از ذكر اين مطلب در اينجا دو چيز بود : يكى آنكه اين تصرّفاتى را كه اين شخص كرده ، به سليقهء خود اين را كمال دانسته و خلافش را ناقص فرض كرده ، و حال آنكه همين چيزى كه او كمال دانسته ، باعث نقصان شده است ؛ پس بسيارى از تصرّفات ما كه خوب و كمال مىپنداريم از همين قبيل است .
و ديگر غرضم آن بود كه معلوم شود : هرگاه نسخهاى كه مؤلّفش زنده و حاضر و نگهبان او باشد ، اينطور كنند با او ، ديگر با سائر نسخ چه خواهند كرد ؟
و به كتابهاى چاپى ديگر چه اعتماد است ؟ مگر كتابى كه از مصنّفات مشهورهء علماء معروفين باشد ، و به نظر ثقهء از علماء آن فنّ رسيده و امضاء فرموده باشند . » « 1 »
هامش
( 1 ) « مفاتيح الجنان » طبع اصلى اسلاميّه ، ص 433