تعبيرات السنهء مجاور به مرور زمان بر وسعت آن افزوده شده ؛ چنان كه ابن سعيد كه در سال 1065 ميلادى وفات نموده ، فرهنگى كه آنوقت در زبان عربى تأليف نموده در بيست جلد بوده است . » « 1 »
[ غلبهء زبان انگليسى ، معلول غلبهء استعمار انگليس است ]
زبانهاى پيشرفتهء دنيا به دو اصل و ريشه برمىگردد : ريشهء سامى و ريشهء هند و اروپائى . در زبانهاى اروپائى بهترين و قويترين آنها زبان فرانسه است كه از جهت قواعد و ادبيّات متقنتر است . و زبان آلمانى با اينكه نيز زبان مشكل و داراى قواعدى است به پاى آن نمىرسد ؛ و همچنين زبان ايتاليائى و اسپانيولى و روسى . و امّا زبان انگليسى كه معالأسف امروزه بواسطهء غلبهء استعمار در دنيا غلبه كرده است ، زبان بىاساس و بدون قواعد و لطائف ادبى است . زبانى است در كمال سادگى ؛ گرامر و تجويد آن نيز بسيار سهل است ؛ و ابدا با زبان فرانسه قابل مقايسه نيست . و به همين جهت شاگردان مدارس را در به دو طلوع تجدّد مخيّر ميان زبان فرانسه و انگليس مىنمودند . و شاگردان با استعداد و خوش ذوق كه ميل سير در علوم و ادبيّات فرانسه را داشتند ، اين رشته را مىپذيرفتند .
تا رفته رفته بواسطهء غلبهء انگليس و آمريكا زبان انگليس غالب شد و زبان فرانسه تدريسش موقوف گرديد ؛ و در غير از رشتهء فنّى و صنعتى كه منحصرا به زبان آلمانى - بواسطهء تقدّم آنها در اين فنّ - بود ، به جميع مدارس زبان انگليسى تعليم مىنمودند .
[ در تمام دنيا زبانى به ارجمندى و عالىرتبگى زبان عرب نمىرسد ]
و امّا در زبانهاى سامى ، بهترين و عالىترين آنها از جهت ادبيّات و قواعد نحوى و گرامرى و محسّنات بيانى و بديعى ، و كثرت لغات و اشتقاق و فصاحت و بلاغت ، و قدرت در تفهيم و تفهّم و ايراد مطالب مهمّه ، و علوم پيچيده و مسائل مشروحه به عبارت موجز و مختصر با نشان دادن اصل مراد بطور اكمل و
هامش
( 1 ) « تمدّن اسلام و عرب » طبع دوّم ، ص 579 تا ص 583