بتواند قرائت كند . و از اينجا مىتوان گفت كه : زبان عربى در تمام دنيا شايع است .
اگرچه حاليّه پيروان اسلام از نظر ملّيّت و نژاد اختلاف زيادى با هم دارند ، ولى بوسيلهء مذهب يك نوع رابطهء معنوى مخصوصى بين آنها موجود است كه هنگام ضرورت تمام آنها را مىتوان به آسانى تحت لواى واحد جمع نمود . »
[ گفتار گوستاو لوبون در عظمت قرآن ، و نشر زبان عرب در تمام دنيا ]
او باز مطلب را ادامه مىدهد تا مىرسد به اينجا كه مىگويد :
« ما وقتى كه فتوحات مسلمين اوّل را به دقّت ملاحظه نموده و اسباب و علل كاميابى آنها را تحت نظر مىگيريم ، مىبينيم كه آنها در خصوص اشاعت مذهب از شمشير كار نگرفتهاند ؛ زيرا آنها اقوام مغلوبه را در قبول مذهب هميشه آزادى مىدادند . « 1 » اگر ملل مسيحى ، دين فاتحين ( مسلمين ) خود را قبول كرده ،
هامش
( 1 ) - تساهل مذهبى اسلام نسبت به مذاهب يهود و نصارى - از آيات قرآنى كه در سابق ذكر شد معلوم گرديد كه تساهل مذهبى بانى اسلام نسبت به مذاهب گذشته خصوصا مذهب يهود و نصارى تا چه پايه است . البتّه نظير آن را خيلى به ندرت مىتوان در مذاهب ديگر مشاهده نمود . ما در آتيه اين مطلب را ثابت خواهيم كرد كه جانشينان پيغمبر صلّى الله عليه و آله و سلّم تا چه درجه مراقب و پابند اين احكام بودند . از مسلم و غير مسلم تمام آن اشخاصى كه تاريخ اسلام را به دقّت مطالعه نمودهاند اين تساهل را تصديق دارند . چنان كه از اقوال مندرجهء ذيل و اقوال ديگرى كه موجود است معلوم مىشود كه اين عقيده ، عقيدهء شخص ما تنها نيست . روبرتسون * در كتاب خود راجع به تاريخ شارل پنجم * * مىنويسد : « اين مطلب فقط به مسلمين اختصاص دارد كه با داشتن جوش و حرارت مذهبى در اشاعت مذهب ، تساهل مذهبى را كاملا رعايت مىنمودند . مسلمان از يك طرف دين پيغمبر خود را به زور شمشير اشاعت مىداد ، ولى از طرف ديگر اشخاصى كه حاضر نمىشدند اين دين را قبول كنند به آن اشخاص آزادى مىداد كه اگر نمىخواهند ، بدين سابق خود باقى باشند . »