برعكس از يك نفر عيسوى اگر راجع به مسألهء تثليث يا تبديل جنس « 1 » و امثال آن از عقايد مرموز پيچ در پيچى كه در مذهب مسيحى است سؤال شود ، تا وقتى كه آن بيچاره در علم كلام ماهر نباشد ، و يا به تمام موشكافيها و دقائق منطقى احاطه نداشته باشد ، هيچوقت نمىتواند از عهدهء جواب آن بيرون آيد . » او مطلب را ادامه مىدهد ، تا مىرسد به اينجا كه مىگويد :
« اثر تمدّنى و سياسى اسلام واقعا محيّر العقول است . مملكت عربستان در عصر جاهليّت عبارت بود از چند ولايت كوچك ، و يك عدّه قبائل خودسرى كه هميشه با هم مشغول جنگ خانگى و قتل و غارت بودند ؛ ولى در جريان يك قرن از ظهور پيمبر اسلام دامنهء اين دين از درياى سند تا أندلس وسعت پيدا نمود و در تمام اين ممالك كه بيرق اسلام در اهتزاز بود ترقّياتى كه از هر حيث پيدا شد ، در حقيقت حيرتانگيز بوده است . و علّت عمدهء آن اينست كه عقائد اسلام كاملا موافق است با اصول طبيعى ؛ و از خواصّ اين عقائد آنست كه اخلاق عمومى را تسويه كرده ، عدل و احسان و تساهل مذهبى در آنها ايجاد كند .
هامش
( 1 ) - در تعليقه ، معلّق گويد : « در ليلهء صليب ، حضرت عيسى عليه السّلام شام را با حواريّين تناول نموده ، بعد به هر كدام پارهاى نان و قدرى آبانگور داد . فرمود : هر كدام از شما كه اين نان و آبانگور را تناول كرد كارهاى مرا مىتواند نمود و آثار مرا برقرار داشت .
و به همين مناسبت تمام نصارى در ايّام مقرّره براى تجديد و استحكام عهد مذهبى خود نانى خورده و بعد جام شرابى مىنوشند ؛ و اين عمل را « سكرمنت » مىگويند . عقيدهء كاتوليكهاى رومى اينست كه : نان و شراب مذكور در موقع استعمال ، حقيقة به گوشت و خون عيسى تبديل مىشود . و هزاران اشخاص را به جرم انكار آن ميان آتش سوزانيده ؛ و همين را تبديل جنس مىنامند . »