ملكى به هم بسته شده است . » علاوه بر انكار قطعى بودا ، تذبذبى هم كه در براهمه وجود داشت ، آن تذبذب در او نبود . « 1 » اينكه « ويدا » « 2 » مىگويد : « اين عالم از كجا بوجود آمده است ؟ آيا براى او خالقى هست يا نه ؟ آن موجودى كه فوق همه و ناظر به كلّ است اين را مىداند ؛ و ممكن است كه او خودش هم هيچ نداند . » در قرآن اين قبيل افكار هيچ نيست .
آرى اين گونه افكار لباسى است كه براى قامت فلاسفه موزون است و بس . » تا مىرسد به اينجا كه مىگويد :
« مذهبى كه پيمبر اسلام آورد ، مذهبى است نهايت درجه ساده و عالى . . . تمام مسلمين روى زمين حقيقت مذهب خود را در دو جمله كه عبارت از : لا إله إلّا الله ، محمّد رسول اللّه باشد بيان مىكنند ، كه از حيث جامعيّت و اختصار و سادگى واقعا حيرتانگيز است . » « 3 » گوستاو لوبون در فصل دوّم اين باب كه « فلسفهء قرآن و انتشار آن در عالم »
هامش
( 1 ) - گوستاو لوبون خود در تعليقه گويد : « راجع به فلسفهء مذهب بودا قارئين اين كتاب هرگاه به كتاب سابق ( فلسفهء اجتماع ) مراجعه كنند معلوم مىشود كه مذهب مزبور ، با اينكه عدّهء پيروان آن معادل با پيروان تمام مذاهب دنيا مىباشد يك چنين مذهبى است كه بكلّى صانع عالم را انكار مىنمايد ؛ و معهذا تعليمات اخلاقى اين مذهب به درجهاى عالى است كه حتّى « ميكس ملر » هم آنها را قبول دارد . چنان كه مشار اليه مىنويسد كه : قبل از انجيل و مذهب مسيح اوّلين تعليم اخلاقى از طرف اشخاصى اشاعت و انتشار يافته است كه وجود خدا در نظر آنها مثل سايه بىاساس بوده است . آنها با بناء معابد بكلّى مخالف بودند ؛ حتّى براى خدا هم معبدى نساختند . »
( 2 ) - «Veda» اسم كتاب مذهبى هنود است . و آن به چهار قسمت تقسيم مىشود ، و از براى هريك اسمى علىحده است . ( تعليقه )
( 3 ) - « تمدّن اسلام و عرب » ص 138 تا ص 140