قرآن نازل شد ، مردود است . زيرا عنايت گفتار در اينجا به نزول قرآن است ، نه به نزول روح با قرآن .
[ قرآن به معنى و لفظ هر دو نازل شده است ]
و ضمير در لفظ به به قرآن برمىگردد ؛ به قرآنى كه مؤلّف است از الفاظى كه حكايت از معانى حقّه مىنمايد . چون همانطوركه معانى قرآن از جانب خداوند نازل شده است ، عين الفاظ حاكيهء از آن معانى هم نازل شده است . به مفاد آيه
فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ .
« 1 » « چون ما بر تو قرآن را خوانديم ، تو از خواندن ما پيروى كن ! » و به مفاد آيه
تِلْكَ آياتُ اللَّهِ نَتْلُوها عَلَيْكَ بِالْحَقِّ .
« 2 » « اينست آيات خداوند كه ما بحقّ آنها را براى تو تلاوت مىنمائيم ! » و غير از اينها از آياتى كه در افادهء اين حقيقت وارد است .
بنابراين ، به گفتار آنان كه مىگويند : روح الأمين معانى قرآن كريم را بر پيغمبر صلّى الله عليه و آله و سلّم فرودآورد ، و سپس آن حضرت از آن معانى با الفاظى كه با آنها مطابقت دارد و از آنها حكايت مىكند ، با زبان عربى آشكار تعبير نمود ؛ نبايد اعتنا داشت .
و از اين سخيفتر گفتار كسى است كه مىگويد : قرآن هم از جهت لفظ و هم از جهت معنى ، از منشئات رسول الله است . مرتبهاى از نفس شريفهاش كه روح الأمين نام دارد ، به مرتبهء ديگرى از آن كه قلب نام دارد القاء نموده است .
و منظور و مراد از قلبى كه ادراك و شعور در آيات قرآن بدان منسوب است ، نفس ناطقهء انسانى است كه داراى فهم و ادراك است و جميع انواع شعور و اراده بدان بازگشت مىكند ، نه قطعهء گوشت صنوبرى شكل كه در طرف چپ سينهء انسان آويزان است و از اعضاء رئيسهء بدن به شمار مىرود . همچنانكه از
هامش
( 1 ) آيه 18 ، از سورهء 75 : القيامة
( 2 ) صدر آيه 108 ، از سورهء 3 : آل عمران ؛ و صدر آيه 6 ، از سورهء 45 : الجاثية