« ابدا غير از خداوند ، شما مولى و مراقب و نگهبان و حافظ نداريد ، و كمككار و معين نداريد ! » و همچون :
وَ هُوَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْحَمْدُ فِي الْأُولى وَ الْآخِرَةِ وَ لَهُ الْحُكْمُ
. « 1 » « و اوست الله كه هيچ معبودى جز او نيست ؛ حمد و سپاس اختصاص به او دارد ، هم در عالم پيشين و هم در عالم پسين ؛ و حكم و فرمان و امر نيز مختصّ به اوست . » و همچون :
يُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
. « 2 » « تسبيح و تقديس خداوند را بجاى مىآورد آنچه در آسمانهاست و آنچه در زمين است . از براى اوست پادشاهى و سيطرهء بر نفوس . و از براى اوست حمد و ستايش . و او بر هر چيزى تواناست . » و محصّل اينكه : معناى عبوديّتى كه موجودات نسبت به خداوند دارند همان معناى عبوديّتى است كه انسان عاقل در مجتمعات خود استعمال مىكند ، البتّه با حذف لوازم مادّى و طبيعى و ظروف .
و معلوم است كه معناى عبوديّت ، عدم استقلال صرف و تابعيّت مطلقه در جميع امور نسبت به ارادهء قاهرهء مولى است ؛ همانطوركه اشاره به آن دارد گفتار خداوند تعالى :
بَلْ عِبادٌ مُكْرَمُونَ * لا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ
. « 3 »
هامش
( 1 ) صدر آيه 70 ، از سورهء 28 : القصص
( 2 ) آيه 1 ، از سورهء 64 : التّغابن
( 3 ) ذيل آيه 26 و آيه 27 ، از سورهء 21 : الأنبياء