مسمّاى آن كارى نكرده است . و بردگى از نظر ايشان غير از بردگى از نظر اسلام است . و حكم اسلام بر بردگى داراى شرائط و عنوان خاصّى است كه عقلا قابل ردّ نيست ؛ و حتما بايد بوده باشد . اين حكم اسلام منسوخ نيست و نخواهد شد ؛ و إلى الأبد صحيح و استوار است . و بحث از آيات قرآن كه راجع به بردگان است ، و همچنين بحثهاى روائى و تاريخى و فقهى كه در كتاب استيلاد و مكاتبه آمده است ، مانند بحثهاى جهاد همگى زنده است ، و بايد در حوزهها برقرار و پيوسته و مدام بماند .
و چون حضرت استاد آية الله علّامهء طباطبائى قدّس الله سرّه الشّريف اين بحث را بطور مستقصى در تفسير خود بيان فرمودهاند ، سزاوار است ما خوشهاى از خرمن ايشان برگيريم ، و بر اساس آن بحث را دنبال كنيم .
[ بحث تفصيلى علّامهء طباطبائى قدّس الله سرّه الشّريف دربارهء بردگى و رقّيّت ، در آخر سورهء مائده ( در يازده عنوان ) ]
ايشان در آخر سورهء مائده در مكالمهء حضرت عيسى على نبيّنا و آله و عليه الصّلاة و السّلام كه به پروردگار عرض مىكند :
إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُكَ
. « 1 » « پس اگر مسيحيانى را كه قائل به ربوبيّت من و مادرم مريم شدند ، به جرم گناهشان عذاب كنى ، اختيار با تست ؛ زيرا ايشان بندگان تو هستند ! » در تحت يازده فقره و عنوان ، بحث را ادامه دادهاند ؛ ما مختصر و محصّل از آن را در اينجا ذكر مىكنيم :
« 1 - اعتبار عبوديّت براى خداوند سبحانه :
در قرآن كريم آيات بسيارى است كه مردم را بندهء خدا مىخواند ، و اصل و اساس دعوت دين را بر آن نهاده است كه مردم همگى بندگان ، و خداوند مولاى حقّ آنان است . بلكه از اين بالاتر ، تمام موجودات آسمانى و زمينى را بندهء
هامش
( 1 ) صدر آيه 118 ، از سورهء 5 : المائدة