7 - نتيجه و محصّل بحث در فصول سابقه ، سه چيز است :
[ اوّل : اسلام در الغاء اسباب بردگى ، تقليل و تضعيف آن در عالم نهايت درجهء كوشش را نموده ]
اوّل : اسلام نهايت درجهء كوشش را در الغاء اسباب بردگى در عالم ، و تقليل و تضعيف آن نموده است و همه را از بين برده است ، تا جائى كه چون به
هامش
- كسى را نمىدهد مگر آنكه در جنگ شرعى اسير شده باشد . امّا ربودن فرزندان از پسران و دختران را با حملهء به قبيلهها و قتل و غارت و گرفتن ايشان به عنوان غلام و برده ، عمل جاهلى مىداند و اجازه نمىدهد . اسلام ميان صاحبان رنگهاى مختلف از سياه و سپيد فرق نمىگذارد ؛ پيغمبر فرموده است : ليس لعربىّ على أعجمىّ و لا لأبيض على أسود فضل إلّا بالتّقوى أو به عمل صالح . « هيچ مرد عرب بر مرد عجم ، و هيچ مرد سفيد پوست بر سياه پوست فضيلتى ندارد مگر به تقوى و يا به عمل صالح . » اسلام براى بردگان حقوق برابر با آزادگان را مقرّر داشته است ، بلكه براى بردگان مزايائى را مقرّر نموده است كه براى آزادگان مقرّر نداشته است ؛ مانند اينكه نصف مجازاتى را كه براى احرار معيّن كرده است ، و آزاد كردن ايشان را در كفّارهء قسم و كفّارهء افطار روزهء ماه رمضان واجب نموده است ، و غير از اين موارد از موارد ديگر . و بر مسلمين فرض نموده است كه با بندگان به خوبى رفتار كنند .
رسول اكرم صلّى الله عليه و آله و سلّم مىفرمايد : اتّقوا الله فيما ملكت أيمانكم .
أطعموهم ممّا تأكلون و اكسوهم ممّا تلبسون ، و لا تكلّفوهم من العمل ما لا يطيقون . فما أحببتم فأمسكوا و ما كرهتم فبيعوا ؛ فإنّ الله ملّككم إيّاهم و لو شاء لملّكهم إيّاكم .
« از خدا بپرهيزيد دربارهء غلامان و كنيزان خودتان . به آنها بخورانيد آنچه خودتان مىخوريد و به آنها بپوشانيد آنچه خودتان مىپوشيد ، و بيشتر از قدرت و توانائى آنها در كارها به آنها تكليف مكنيد . تا زمانى كه آنها را دوست داريد از آنها نگهدارى كنيد ، و چون از نگهداريشان ناخوشايند شديد ، آنها را بفروشيد . خداوند آنها را ملك شما قرار داده است ، و اگر بخواهد شما را ملك آنها قرار مىدهد . » مردى از رسول خدا پرسيد : تا چه مقدار من از گناه خادم درگذرم ؟ ! رسول خدا ساكت شد . سپس فرمود : اعف عنه فى كلّ يوم سبعين مرّة ! « در هر روز از خطاهاى او هفتاد بار بگذر ! » مردى از اصحاب رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم غلام خود را كتك مىزد ، و