مىنشست و با آنها غذا مىخورد ، و هيچگاه ديده نشد كه در لباس و يا در غذا براى خود چيز مرغوبترى را انتخاب كند .
بر بردگان نبايد سخت گرفت و كارهاى دشوار را بر آنان تحميل كرد ، نبايد آنان را عذاب نمود ، نبايد به آنها سبّ و شتم نموده و ناسزا گفت ، نبايد ستم و ظلم كرد . و به آنها اجازه داده شده است كه با نظريّهء اهلشان در ميان خود با يكديگر ازدواج كنند ؛ و مرد آزاد ، زنان آنها را به نكاح خويش در آورد ؛ و زن آزاد ، زوجهء آنان شود . و در شهادتهاى واقعه ، نزد قاضى اسلام همانند آزاد مردان شهادتشان قبول است . و صاحبانشان كارهاى مرجوعهء به آنها را بين خودشان و آنها تقسيم كنند ، چه در زمان بردگى آنها و چه پس از آزاد شدن .
[ إرفاق اسلام دربارهء بردگان ، عالىترين نمونهء اخلاق است ]
ارفاقى كه در شريعت اقدس اسلام به آنان شده است تا حدّى است كه با احرار و آزادگان در جميع امور شركت دارند . بسيارى از آنان استاندار و فرماندار شدهاند و حكومت را بدست گرفتهاند ، و سران لشكر بودهاند ؛ چنان كه در تاريخ صدر اسلام مضبوط است . و در ميان اصحاب بزرگوار رسول الله جمعى از غلامان بودهاند مانند سلمان و بلال و غيرهما .
رفتار و عمل رسول الله را ملاحظه كنيد : كنيز خود صفيّة بنت حيىّ بن أخطب را آزاد كرد و سپس با عقد ازدواج او را به نكاح خود درآورد . و با جويرية بنت حارث بعد از واقعهء بنى المصطلق درحالىكه در ميان اسيران و كنيزان آنها بود ازدواج نمود . آنان بالغ بر دويست خانواده با زنان و فرزندان بودند ، و اين ازدواج حضرت موجب آزادى همه شد . و ما اجمال قضيّه را در جزء چهارم تفسير « الميزان » آوردهايم .
و از احكام ضروريّهء سيرهء اسلام است كه : غلام با تقوى را بر آقاى حرّ و آزاد فاسقش مقدّم مىدارد . شهادت اين در محكمه مقبول است و شهادت آن مردود . اسلام به بردگان اجازه داده است تا با اجازهء صاحبان خود ، تملّك اموال