است كه از غير در آنها اثر مىگذارد .
و پس از اين بيان ، رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم اين افراد منحرف از فطرت را به اولاد يهود و نصارى تمثيل زد ، كه بواسطهء ميل و پيروى از پدرانشان و گرايش به اديانشان از مقتضاى فطرت سليم منحرف شدهاند . » « و قيل : معناه كلّ مولود يولد على معرفة الله و الإقرار به ؛ فلا تجد أحدا إلّا و هو يقرّ بأنّ له صانعا ، و إن سمّاه به غير اسمه ، أو عبد معه غيره . » « و گفته شده است : معناى حديث اينست كه : هر مولودى بر معرفت خداوند ، و اقرار به حضرتش پاى به دنيا مىگذارد . بنابراين هيچكس را نمىيابى مگر آنكه اقرار و اعتراف دارد به آنكه او را صانعى و خالقى بوجود آورده است ، و اگر چه آن صانع را به نام غير خدا ياد كند ، و يا با او غير او را در پرستش شركت دهد . » تا آنكه گويد :
« و فى حديث علىّ : « و جبّار القلوب على فطراتها » أى على خلقها ؛ جمع فطر ، و فطر جمع فطرة ؛ أو هى جمع فطرة ، ككسرة و كسرات بفتح طاء الجمع . يقال : فطرات و فطرات و فطرات . » « 1 » « و در حديث أمير المؤمنين علىّ بن أبى طالب عليه السّلام وارد است كه :
خداوند دلها را بر فطرات آنها مرمّت و پايهبندى و استحكام بخشيده است ؛ يعنى بر انواع گوناگون از آفرينشهاى مختلف . . . » و زمخشرىّ در « أساس البلاغة » بر همين نهج ، مشى نموده است ؛ و پس از بيان معناى فطر الله الخلق ، و كلّ مولود يولد على الفطرة ؛ يعنى بر
هامش
( 1 ) - « نهاية » ابن أثير ، ج 3 ، ص 457