مشهود و معلوم است ، اين آيه داراى عموم است و اختصاصى به مورد ربا ندارد .
چون اين مطلب را دانستى براى تو روشن شد كه قول خدا :
فَلَهُ ما سَلَفَ وَ أَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ
افاده نمىدهد مگر يك معناى كلّى و مبهمى را كه با تعيّن و تشخّص معصيتى كه دربارهء آن موعظه آمده است متعيّن و متشخّص مىشود ، و به اختلاف مراتب معصيت اختلاف مىپذيرد . بنابراين ، معنى و مراد از آيه اينطور مىشود :
كسى كه بازگشت كند و برگردد از معصيتى كه نموده است بواسطهء موعظهء الهى كه برايش آمده است ، آن معاصى را كه سابقا انجام داده است چه از حقوق خدا باشد و چه از حقوق مردم ، او را در اثر عين آن معصيت ديگر عذاب نمىكنند ، و ليكن از تبعات و پيامدها و آثار آن معصيت رهائى پيدا نمىكند مثل رهائى كه از اصل صدورش پيدا كرده است .
بلكه امر او راجع به خداست . و در اين باره اگر خداوند بخواهد تبعه و اثرى مثل قضاء نماز فوت شده و قضاء روزهء شكسته و موارد حدود و تعزيرات و ردّ كردن مالى را كه از راه غصب و يا ربا و يا از راه ديگر غير مشروع بدست آورده است ، براى وى ثابت و مقرّر مىدارد ؛ با آنكه از اصل جرم بواسطهء توبه و دست بازكشيدن از گناه مورد عفو و غفران قرار گرفته است . و اگر بخواهد از اصل گناه و معصيت مىگذرد و عفو مىنمايد و ديگر تبعه و تكليفى پس از توبه معيّن و مقدّر نمىفرمايد ، مثل مشرك چون از شركش دست بردارد و توبه كند ، و چون كسى كه شرب خمر كرده و به لهو و لعب فيما بين خود و خدا مشغول شده است ؛ و امثال اينها .
بنابراين قوله تعالى :
فَمَنْ جاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهى
تا آخر آيه ، مطلق است شامل كفّار و مؤمنين در اوّل تشريع و غيرهم از تابعين و اهل