انوار الهيّه ، و اشراقات عقليّه و ابتهاجات ذوقيّه و سكينههاى روحيّه ، دل مىبندد و راغب مىشود . و يگانه انيس و مونس او در وحشت و دهشت عالم كثرت و غوغاى بىدرنگ آن خدا مىگردد . و رفيق و همنشين و مصاحب وى در وحدت و تنهائيش ، و موجب بىنيازى و توانگريش در عسرت عيال و نگهدارى و ارتزاق آنها ، و باعث عزّت و شرفش بدون داشتن عشيره و قوم و خويش و مددكار ؛ خدا مىشود و بس . »
[ تتمّهء روايت حضرت در افضليّت عقل : ما عبد الله بشىء أفضل من العقل ]
يا هشام ! كان أمير المؤمنين عليه السّلام يقول : ما عبد الله بشىء أفضل من العقل ؛ و ما تمّ عقل امرئ حتّى يكون فيه خصال شتّى :
الكفر و الشّرّ منه مأمونان ، و الرّشد و الخير منه مأمولان ، و فضل ماله مبذول ، و فضل قوله مكفوف ، نصيبه من الدّنيا القوت ، لا يشبع من العلم دهره ، الذّلّ أحبّ إليه مع الله من العزّ مع غيره ، و التّواضع أحبّ إليه من الشّرف .
يستكثر قليل المعروف من غيره ؛ و يستقلّ كثير المعروف من نفسه ، و يرى النّاس كلّهم خيرا منه ؛ و أنّه شرّهم فى نفسه ؛ و هو تمام الأمر .
« اى هشام ! أمير المؤمنين عليه السّلام مىفرمود : هيچ موجودى در عوالم همچون عقل نتوانسته است خدا را پرستش كند ؛ و عقل كسى تمام و كمال نمىيابد مگر آنكه در وى صفات مختلفى و بسيارى تحقّق پذيرد :
هيچ كفرى و هيچ شرّى از او تراوش ننمايد ، و همهء خلائق از وى در امان باشند ، و پيوسته رشد و خير از او به ظهور رسد به طورى كه مردم هميشه در انتظار و ترقّب پيدايش و بروز آنها از وى باشند ، آنچه از مالش زيادى است در راه خدا بذل كند ، و بر گفتار بسيارش لجام زند و دهانش را از سخن بى جا ببندد ، فقط به قدر قوت ( غذائى كه قوّت بدنش را تأمين نمايد ) اكتفا كند ، و از بيشتر از آن - از رنگارنگهاى دنيا - اجتناب ورزد .