است ؛ و آن اينست كه علوم تجربى نديده است ! و اگر بگويند : متوقّف نمىشويم و به همهء مسائل سرايت مىدهيم ، در اين صورت ، ما نتوانستيم تا به حال بفهميم كه فرق اين مكتب كه مدّعى خداشناسى است با مكتب مادّيّون در چيست ؟ ! آيا مجرّد قائل شدن به خدا ، آن هم خداى موهومى كفايت مىكند يا نه ؟ ! و محصّل اشكال اينست كه : روح و جان اين تئورى كه ما شيطان و جنّ را ميكرب بگيريم ، از همان مكتب مادّيّون و طبيعيّون منكر خدا ، و منكر روح و تجرّد كه چندين هزار سال است در ميان بشر تنيدهاند ، سر در مىآورد .
در قرآن كريم ايمان به غيب « 1 » و ايمان به فرشتگان « 2 » و ما شابههما موضوعيّت در اصل اسلام دارد . مسألهء موت و برزخ و قيامت و زندگى جاويد در بهشت و يا دوزخ ، و مسائله و مكالمهء جهنّميان با بهشتيان ، و حور و قصور و رضوان ، و آتش و دركات و ملائكهء غضب و امثال آنها كه معظم از تمام قرآن را تشكيل مىدهد ؛ جزء اصول اصيلهء اعتقادات است . اگر بنا بشود تمام اين مسائل بر توجيهات تخيّليّه و تمثيلات ذهنيّه تطبيق شود ، ديگر بين اين اصول مسلّمهء واقعه با انديشههاى متمرّدين و مرتدّين از طبيعيّون و مادّيّون كه پشت پا
هامش
( 1 ) - مانند آيه 3 ، از سورهء 2 : البقرة :الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ، و مانند آيه 94 ، از سورهء 5 : المائدة :لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخافُهُ بِالْغَيْبِ .و بطور كلّى تقسيم عوالم به دو عالم غيب و شهادت يك اصل مهمّ در قرآن كريم است ؛ مثل آيه 73 ، از سورهء 6 : الأنعام :عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ وَ هُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ، و مثل آيه 123 ، از سورهء 11 : هود :وَ لِلَّهِ غَيْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ، و مثل آيه 92 ، از سورهء 23 : المؤمنون :عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ فَتَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ.
( 2 ) - مانند آيه 177 ، از سورهء 2 : البقرة :لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ وَ النَّبِيِّينَ .